Unix-all-faq Version : 1.1 Tarih : 9.4.1995 Hazirlayanlar : Murat Balci ( e065247@narwhal.cc.metu.edu.tr ) Volkan Han ( e062722@narwhal.cc.metu.edu.tr ) ( Joe Editoru ) Murat Maga ( maga@promete.tetm.tubitak.gov.tr ) ( Sikistirma ve Arsivleme) Kursad Keskinege ( kursad@baum01.ege.edu.tr ) ( Elm ) Yucel Guven ( yguven@rorqual.cc.metu.edu.tr ) ( html ) Ve ismini bilmedigim bir kullanici, onada sonsuz teskkurler. Hernekadar bu dokumanin ismi FAQ olsada, su an icin icindeki konularin 'normal' bir FAQ'tan farkli oldugunun farkindayim. Esasen bu dokumanin hazirlanma amaci INET-FAQ icinde kisabir "unix'e giris" kisimi olusturmakti. Ancak bir sure sonra UNIX'i birkac Kbyte'a sigdirmanin pek kolay olamayacagini anladim ve asagidaki dokuman ortaya cikti. Sizinde dikkatinizi cekecegi gibi su anda sorulan sorular oldukca 'yapay'. Ancak zamanla bununda 'gercek' FAQ'lara daha fazla benzeyecegini umuyorum. Dedigim gibi dokumanin ilk baslangic amaci yenibaslayanlara ve orta seviyede bilgisi olan kisilere bazi bilgiler vermekti. Suan icin pekcok konunun eksik oldugunun farkindayim, ancak gelecek versiyon'larda bunlarin dahada azalacagini umuyorum. Sekil ve icerik olarak onerilere ve herturlu eklemelere acigim. Oneri/elestirileriniz dogrudan yukaridaki adresime bildirebileceginiz gibi unix-all listesine de yollayarak diger uyelerin fikirlerini ve dusuncelerini alabilirsiniz. Bu dokumanin buyuk kismi AIX 3.2.5 sistemindeki komutlar temel alinarak hazirlanmistir. Bu sebeple bazi komutlarin parametrelerinde yada isleyis biciminde kucuk farkliliklar olabilir. Bu sebeple, boyle durumlarda oncelikle bahsi gecen komut'un manual'ina bakmanizda fayda vardir. Dokuman'in icinde gecen // isareti comment ( aciklama ) anlamindadir, komuta dahil degildir. Bu dokumanin hazirlanmasinda emegi gecen herkese tesekkur ederim. --------------------------------------------------------------------------- Icindekiler A - Temel Unix Komutlari B - Editorler C - Mail Programlari D - Sikistirma ve Arsivleme E - Karisik konular F - Son Soz ---------------------------------------------------------------------------- A.1-) Dosyalarin listesini nasil elde edebilirim ? A.2-) Bir dosyayi baska bir yere yada isme nasil kopyalayabilirim? A.3-) Nasil dizin olusturabilirim, ve silebilirim ? A.4-) Dosyalari yada dizinleri baska biryere nasil tasiyabilirim ? A.5-) Dosyalari nasil silebilirim ? A.6-) Systemdeki islemler hakkinda nasil bilgi alabilirim ? A.7-) Yerini bilmedigim bir dosyayi nasil bulurum ? A.8-) Sifremi nasil degistirebilirim ? A.9-) Bir dosyanin izinlerini nasil degistirebilirim ? A.10-) Sahip oldugum dosyalarin nekadar yer kapladigini nasil ogrenebilirim ? A.11-) Kimlerin calistigini nasil ogrenebilirim ? A.12-) Dosyalarin ciktilarini Printer'den nasil alabilirim ? A.13-) Nasil Alias tanimlayabilirim ? A.14-) Bir dosyanin icini gormek icin hangi programlari kullanabilirim ? o cat o pg o more o less o most A.15-) Nasil dokuman hazirlayabilirim ? /\/\ B- EDITORLER B.1-) pico B.2-) joe B.2.1-) JOE NEDIR ? B.2.2-) JOE NEREDEN TEMIN EDILEBILIR ? B.2.3-) JOE MU PICO MU ? B.2.4-) JOE HAYRANLARI VAR MI ? B.2.5-) JOE KULLANIRKEN CESITLI SORUNLAR YASIYORUM ? B.2.6-) JOE NELER YAPAR ? B.2.7-) SON BIR SOZ ? B.3-) vi /\/\ C.1-) Hangi mail programlarini var ? o mail o pine o elm /\/\ D-) Sikistirma ve Arsivleme Programlari. D.1-) COMRPESS, UNCOMPRESS D.1.1-) BU PROGRAMI NASIL KULLANIRIM? D.1.2-) .Z UZANTILI BIR DOSYAYI GZIP FORMATINA CEVIREBILIR MIYIM? D.2-) GZIP, GUNZIP: D.2.1-) BU PROGRAMI NERDEN BULURUM? D.2.2-) PROGRAMI NASIL KULLANIRIM? D.2.3-) GZIP ILE SIKISTIRILMIS BIR METIN DOSYASINI ACIP, CAT KOMUTUYLA GORMEKTEN DAHA KOLAY BIR YOL VAR MI? D.2.4-) BIR DIZINI SIKISTIRABILIR MIYIM? D.3-) TAR (Tape Archive) D.3.1-) .TAR'LI BIR DOSYAYI NASIL ACARIM? D.3.2-) BIR TAR ARSIVI NASIL YARATIRIM? D.3.3-) YUKARIDAKI SEKILDE ARSIV YARATINCA, TAR LINKLERIN SADECE ISIMLERINI ALIYOR? D.3.4-) .tar.gz UZANTILI BIR DOSYAYI ACMANIN DAHA KISA BIR YOLU VAR MI? D.3.5-) GNUTAR'I NEREDEN BULABILIRIM? /\/\ E.1-) Cizgi ("-") ile baslayan bir dosyayi nasil silebilirim ? E.2-) Calisma dizinimi nasil prompt'a aktarabilirim ? E.3-) Sifreler konusunda bir sinirlama varmi ? E.4-) Arka arkaya komutlari calistirabilirmiyim ? E.5-) Ayni anda birden fazla is nasil yapabilirmiyim ? E.6-) Bir programin ciktisini diger bir programda nasil kullanabilirim ? E.7-) Bir programin ciktisini bir dosyaya nasil atabilirim ? E.8-) Dosya isimleri ile ilgili bir sinirlama varmi ? --------------------------------------------------------------------------- A - Temel Unix Komutlari ------------------------ //-// A.1-) Dosyalarin listesini nasil eldeedebilirim ? ls komutu ile. ls (secenekler) (dosya veya dizin...) Secenekler: -C:Goruntu cok kolonlu ve dosya isimleri azalan sirada olacaktir. -F:Dosya isimleri sonunda * dizin isimleri sonunda / isaretleri gorun tulenerek birbirinden ayirt edilmelerini saglar. -R:Belirlenen bir dizin icindeki dosylar yanisira varsa tum alt dizinler icerikleriyle birlikte listeler. -a:.ile baslayan dosyalar dahil dizinin tum icerigini listeler. -c:Dosyalari siralamak veya bastirmak amaciyla i-dugumlerinin en son duzletme tarihlerini kullanir. -l:Dosyalar hakkinda daha ayrintili bilgi verir. -g:Eger ayrintili liste aliniyorsa yani tum bilgiler listelenecek ise ve bu listede doyanin sahibinin grup adiyla birlikte yer almasi isteni yorsa bu secenek kullanilir. -i:Her dosyayi idugumleri ile birlikte goruntuler. -m:Dosya isismleri virgullerle birbirinden ayrilarak listelenir. -n:Ayrintili listede yer alan ID numaralarini listeler. -o:Ayrintili listeye grup adlarinin dahil edilmesini saglar. -p:Dizinlerin / isaretiyle simgelenmesini saglar. -q:Dosya isimleri icinde ? gibi grafik olmayan karakterler varsa bunla rin listelenmesine yardimci olurlar. -r:Siralamayi ters yonden yapar. -s:Blok cinsinden dosyalarin boyutunu verir. -t:Dosyalarin degisime ugrama zamanlarina gore siralanmasini saglar. -u:Dosyalara en son erisim zamanlarina gore siralanmasini saglar. Ornek : ls -l sezen* --w-rw--w- 1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 sezen_aksu_88.html --w-rw--w- 1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 sezen_aksu_soyluyor.html -- o -- A.2-) Bir dosyayi baska bir yere yada isme nasil kopyalayabilirim ? cp komutu ile . Kullanimi : cp -[secenek] dosya baskabir_dosya_ismi Ornek : cp sezen.html s.html // sezen.html'i s.html'e kopyalar. cp s.html ~/tmp // s.html'i HOME dizinimdeki /tmp dizininin altina kopyalar cp -r ~/tmp ~/dump // HOME dizindeki tmp dizinini dump dizininin altina kopyalar. -- o -- A.3-) Nasil dizin olusturabilirim, ve silebilirim ? mkdir dizin_ismi // dizin olusturur rmdir dizin_ismi // ici bos olan bir dizini siler. -- o -- A.4-) Dosyalari yada dizinleri baska biryere nasil tasiyabilirim ? mv komutu ile dosyalari baska bir dizine, hatta dizinleri baska dizinlere tasiyabilirsiniz. Bu islemin sonunda orjinal dizini'in icindeki dosyalarin isimlerinde bir degisiklik olmaz. Mv komutu DOS'taki rename ve move komutuna benzer, ancak onlardan cok daha beceriklidir. Kullanimi : mv dosya1 dosya2 -- o -- A.5-) Dosyalari nasil silebilirim ? Unix'te dosyalari silmek icin rm komutu kullanilir. Aslinda rm'nin yaptigi sey dosyanin sahip oldugu linklerden birini cikarmaktir. Eger dosyanin sadece bir link'i varsa sonucta dosya silinir. DIKKAT : Unix'te DOS'takine benzer bir UNDELETE komutu yoktur (mimarilerinin farkli olmasindan dolayi) bu sebeple dosyalarinizi silerken cok dikkatli olmaniz gerekir. Eger bir dosya'yi yanlislikla silerseniz, system sorumlunuza basvurun, belki backup'lardan dosyanizi geri getirebilir. Kullanimi : rm -[secenekler] Dosya_ismi Dosya_ismi ... Secenekler : -e : Dosyanin silinmesinden sonra ekrana bilgi verir. -f : Sormadan write-protected dosyali siler. -i : Dosyayi silmeden once bunun dogrulugunu sorar. -r : Recursive olarak alt dizinleri siler. -R : -r ile aynidir. Ornek : rm sezen* // bulundugumuz dizindeki sezen ile baslayan tum dosyalari siler rm -rf tmp // tmp dizinini ve alt dizinlerini uyarmadan siler. -- o -- A.6-) Systemdeki islemler hakkinda nasil bilgi alabilirim ? ps komutu ile. Kullanim : ps (secenekler) Secenekler: -e:Tum islemlerle ilgili bilgilerin goruntulenmesini saglar. -d:Grup liderleri haric tum islemler hakkinda bilgi verir. -a:Grup liderleri ve terminallerle iliskisi olanlar disinda kalan tum islemler hakkinda bilgi verir. -f:Tam listenin uretilmesine olanak tanir. -l:Ayrintili listeyi goruntuler. -c dosya:/dev/swap in bulundugu yerde swapdev dosyasini kullanir. -t liste:Liste icinde yer verilen terminallerden yurutulen islemler hakkinda ozel bilgi saglar. -p liste :Listede ID numaralari tanimlanan islemlere iliskin ozel bil gileri goruntuler. -u liste:Belirlenen kullanicilarla iliskili islemlere ait ozet bilgi. -g liste:Grup liderlerinin iliskili oldugu islemler hakkinda o bilgi. x : Sahip oldugunuz tum islemleri lsiteler . Ornek : /home/e065247/m>ps x PID TTY STAT TIME COMMAND 81024 pts/7 R 0:00 ps x 113626 - S 0:00 xterm 117927 pts/7 S 0:00 -csh 125165 pts/5 S 0:05 telnet rorqual 129499 pts/12 S 0:00 -csh 132296 pts/5 S 0:00 -usr/local/bin/tcsh 167106 - S 0:06 aixterm 198577 - S 0:00 sh /usr/bin/X11/startx -t -wait 231908 pts/12 S 0:00 telnet rorqual 236990 - S 0:00 mwm 244646 - S 0:00 xterm Sahip oldugum bir islemi nasil kesebilirim ? kill (-sinyal) PID PID numaralari ps komutu ile gorunur.Bir cok sinyal tanimlanabilir. Bunlardan -9 islemi oldurur. -- o -- A.7-) Yerini bilmedigim bir dosyayi nasil bulurum ? Find programi ile bulabilirsiniz. Kullanimi : find yol tanimi secenekler Secenekler: -name isim:aranilacak dosyanin ismi. -perm izin:Izinleri oktal olarak belirlenmis dosyalarin aranilmasi. -links n:linke sahip dosyalar. -user kullanici:Belirli bir kullaniciya ait dosyalarin aranmasi. -group isim:Belirli bir gruba dahil dosyalarin aranmasi. -atime n:n gun icinde erisilen dosyalar. -mtime n:n gun icinde islem goren dosyalar. -ctime n:n gun icinde degistirilen dosyalar. -print :bulunan dosyalarin ekranda goruntulenmesini saglar. Ornek : Bulundugum dizinden itibaren tum alt-dizinlerdeki "sezen" ile baslayan dosyalari bulmak icin find . -name "sezen*" -print ./faq/sezen_aksu_88.html ./faq/sezen_aksu_soyluyor.html ./sezen ./sezen/sezen ./sezen/sezen.c Not1 : Burada arayacagim dosyada wildcard kullandigim icin " " isaretini kullandim. Eger dosyanin tam ismini biliyorsaniz buna gerek yoktur. Not2 : Eger bir aramayi root'tan ( / ) baslatirsaniz cok buyuk olasilikla bazi dosyalari okumaya izininiz olmadigi icin size bunu belirten bir uyari mesaji verilecektir, ve bu mesajlar arasinda aradiginiz sey ekrana yazilsa bile bunu gozden kacirabilirsiniz. Bu sebeple ciktiyi bir dosyaya yoneltip, daha sonra o dosyayi okumanizda fayda vardir. Ornek : find / -name gzip -print > gzip -- o -- A.8-) Sifremi nasil degistirebilirim ? Kullanicinin sifrelerini degistirmek icin passwd programi kullanilir. Bazi systemlerde yppasswd olarakta gecebilir. Bu komut'u yazdiktan sonra sizden ilk olarak eski sifreniz ardindan yeni sifreniz sorulacaktir. Daha sonra tekrar yeni sifreniz kontrol amaci ile sorulur. Eger bir hata yapmadiysaniz sifreniz degistirilir. Iyi sifreler nasil olmalidir ? Icinde noktalama isareti,rakam,bosluk ve hatta kontrol karakterleri bulunduran sifreler secin. Icinde bunlardan bir tane bile olsa boyle bir sifrenin bulunma olasiligi son derece dusuktur. Eger bu karakterlerin sayisini arttirirsaniz bulunma olasiligi kat kat duser. Kotu sifrelere birkac ornek : murat balci Mbalci Ankara Hello ..... Iyi sifrelere birkac ornek : .bir/iki [mb&elf] vs..vs.. Tabii guzel sifre secereken bunlarin kolaylikla unutulmayacak seyler olmamasinada dikkat etmeniz gerekir ! . Ayrica sifrelerinizi ASLA biryere yazmayin !. -- o -- A.9-) Bir dosyanin izinlerini nasil degistirebilirim ? chmod izin modu dosya:Bir dosyaya verilen izinlerin degistirilmesi. ls -l [dosya] yazdiginizda en solda gorulen bilgiler, o dosyanin izinlerini gosterir. Ornek : ls -l sezen* --w-rw-r-- 1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 sezen_aksu_88.html Goruldugu gibi en soldaki kisim 10 tane alandan olusmaktadir. Bunlarinin ilk'i dosyanin niteligini ( dizin yada dosya ) sonraki 9'u da o dosyanin izinlerini gosterir. Eger en soldaki alan "d" ile baslarsa bu onun bir dizin oldugunu, "-" ile baslarsa normal bir dosya oldugunu gosterir ( buarada unix'te her dizin ozel bir dosyadir ! ) Bu ilk karakterden sonra gelen 9 karakter de kendi aralarinda 3 gruba bolunur. Ilk 3 Alan : Kullanici izinlerini Sonraki 3 Alan : Grup ile ilgili izinleri En Sagdaki 3 Alan : Diger kullanicilarla ilgili izinleri gosterir. Herbir bolumde 3'e bolunur : r : Read ( okuma ) hakki; w : Write ( yazma ) hakki; x : Execute ( calistirma ) hakki. Ornek : -rw-r--r-- 1 e065247 B386 533 Oct 24 21:35 sen_aglama.html gibi bir dosya bu dosyanin herkes tarafindan okunabilir oldugunu, ama sadece o dosyanin sahibi tarafindan yazilabilir oldugunu gosterir. chmod programinda kullanilan izin modlari iki turlu belirtilebilir : 1- Numerik olarak : r'nin degeri : 4 w'nin degeri : 2 x'in degeri : 1 dir. Ornekler : ORANTILI IZIN KODLARI ------------------------------------------------ Orantili kod - Izin durumu - ------------------------------------------------ 0400 - Dosya sahibi icin okuma - 0200 - Dosya sahibi icin yazma - 0100 - Dosya sahibi icin calistirma - 0040 - Gruptakiler icin okuma - 0020 - Gruptakiler icin yazma - 0010 - Gruptakiler icin calistirma - 0004 - Digerleri icin okuma - 0002 - Digerleri icin yazma - 0001 - Digerleri icin calistirma - ------------------------------------------------ ls -l --w-rw--w- 1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 sezen_aksu_88.html --w-rw--w- 1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 sezen_aksu_soyluyor.html chmod 0220 sezen* // Kullaniciya ve grub'a yazma hakki verelim ls -l --w--w---- 1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 sezen_aksu_88.html --w--w---- 1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 sezen_aksu_soyluyor.html 2- Karakter olarak : u:Dosyanin sahibi. g:Grup o:Digerleri a:Herkes +:Izin vermek -:Izinleri kaldirmak. =:Belirli bir izin atamak uzere. chmod go+r sezen* // Ek olarak gruba'a ve digerlerine okuma hakki verelim ls -l --w-rw-r-- 1 e065247 B386 603 Oct 24 22:14 sezen_aksu_88.html --w-rw-r-- 1 e065247 B386 607 Oct 24 22:23 sezen_aksu_soyluyor.html -- o -- A.10-) Sahip oldugum dosyalarin nekadar yer kapladigini nasil ogrenebilirim ? Baslica 2 yolu vardir; 1- du komutu. du komutu bunundugunuz dizinden itibaren tum alt dizinleri tarayarak block cinsinden nekadar yer kapladigini gosterir.Block size'lari genelde 512 byte'tir bu sebeple cikan sayiyi iki'ye bolerek o dizinin nekadar yer kapladigini gorebilirsiniz. En asagidada toplam miktar belirtilir. Ornek : /home/e065247/m>du 72 ./.m 8 ./m 8 ./ch 496 ./temp 632 . 2- quota komutu. quota komutu toplam olarak nekadar yer kapladiginizi ve sizin nekadar yazma hakkinizin oldugunu gosterir. Ayni zamanda eger gecici disk sinirinizi astiysaniz, kalan gun miktari vs. gibi bilgileride gosterir. Ornek : /home/e065247/m>quota Disk quotas for user e065247 (uid 517): Filesystem blocks quota limit grace files quota limit grace /home211 2748 3000 5000 302 1000 1500 -- o -- A.11-) Kimlerin calistigini nasil ogrenebilirim ? w [secenekler] w komutu sistemin yuku, ve calisanlarin faaliyetleri konusunda bazi bilgiler verir. Komutu calistirdiktan sonra cikan bilgilerden ilki, sistem hakkindadir : sistem saati, o anda kac kisinin acik oldugu, ve sistemin yuku gibi.. Sistem yuku genelde 0 ile 40 arasinda degisen bir deger ile gosterilir. Eger sistemin yuku 0-5 arasinda ise fazla yuklu olmadigini soyleyebiliriz o anda sistemin. Ancak bazi cok kullanicili yada agir islerin yapildigi makinlerde bu sayi 5 ten cok cok fazla olabilir. Bu ilk satirin ardindan gelen satirlarda siralar halinde kullanicilarla ilgili bilgiler bununur. Soldan saga dogru ; Ilk alan : Kullanici'nin userid si. 2. alan : Baglandigi tty'si. 3. alan : Nezaman login oldugu. 4. alan : Enson komutu calistrmasindan sonra gecen zaman. (idle time) 5. alan : Makinenin acilmasindan beri yapilan process lerin getirdigi toplam yuk. 6. alan : Yapilan en son isin verdigi yuk. 7. alan : Yaptigi is ! Ornek : /home/e065247/m>w e065247 01:09AM up 10 hrs, 40 users, load average: 2.44, 5.04, 5.33 User tty login@ idle JCPU PCPU what e065247 pts/5 11:50PM 1 5 5 telnet e065247 pts/7 11:56PM 0 1 0 w e065247 pts/12 11:50PM 0 0 0 telnet -- o -- A.12-) Dosyalarin ciktilarini Printer'den nasil alabilirim ? lp (secenekler) dosyalar Burda dosya hemen yazdirilmayarak spool a atilacaktir. Secenekler: -c:Lp komutu kullanildiginda yazdirilacak dosyanin bir kopyasinin olusturulmasi isteniyorsa -c secenegi kullanilir.bu secenek kullanilmadiginda kopyalama islemmi yerine link islemi gerceklestirilir. -dyazici:Yazma isleminin yapilacagi yazicinin veya yazicilar sinifinin belirlenmesi amaciyla bu secenek tercih edilir. -m:Dosyalarin yazicidan bastirilmasi ardindan measj gonderilmesine olanak saglar. -nsayi:Yazdirilacak dosyanin kopya sayisini saprtamak uzere bu secenek ten yararlanilir.kullanilmassa 1 oldugu varsayilir. -s:lp den "request id is.."gibi mesajlarin atilmasini saglar. -tbaslik:Yazicidan alinan cikisa bir basligin yazdirilmasi isteniyorsa bu secenek kullanilir. Yaziciya yolladigim dosyanin durumunu nasil ogrenebilirim ? lpstat (secenekler) Secenekler: -a(liste):Listede belirtilen yazicilara gonderilen istekler hakkinda bilgi verir. -c(liste):Yazici siniflari ve onlarin uyelerini goruntuler. -d:sistemin kabul ettigi yaziciyi goruntuler. -o(liste):Yazdirilmak uzere gonderilen dokumleri goruntuler.Liste yazici isimlerini siniflari ve istekleri kapsar. -r:Lp istek tablosunun durumunu goruntuler. -s:Sistemin kabul ettigi yazicinin ismi ver herbir yazicinin sahip oldugu ozel dosya isimlerini goruntuler. -t:Tum durum raporunu goruntuler. -u(liste):Liste icinde belirtilen kullanicilara iliskin durum raporunu goruntuler. Yaziciya yolladigim bir dosyayi henuz basilmadi ise iptal edebilirmiyim ? Evet. cancel (liste numarasi) (yazicilar) -- o -- A.13-) Nasil Alias tanimlayabilirim ? Alias tanimlamalari kullandiginiz shell programina gore degisir. C tabanli shell'lerde ( csh , tcsh ) bu is oldukca kolaydir ; Kullanimi : alias kisaltma 'komut dizisi' Ornek : alias dir 'ls -lFa | more' bundan sonra her dir yazdiginizda ls -lFa | more komut dizisi isleyecektir. Sh tabanli shellerde ( sh, ksh vs.) : Kullanimi : alias kisaltma="komut dizisi" Ornek : alias dir="ls -lFa |more" A.14-) Bir dosyanin icini gormek icin hangi programlari kullanabilirim ? //-// cat [dosya_ismi] [dosya_ismi] ... Bir dosyanin icine bakmaya yarar. Dosyanin icerigi hicbir sekilde durmadan ekrandan akip gecer. Boylari kucuk olan dosyalara bakmak icin kullanilabilir, ancak buyuk dosyalara bakmak icin ugun degildir. Ancak baska amaclar icin kullanilabilir ornegin : cat file1 >> file2 komutu file1 dosyasinin icerigini file2 dosyasinin arkasina kopyalar. Bu islem sonunda file1'in iceriginde bir degisiklik olmaz. - o - pg secenekler (dosya..) Secenekler: -numara:Her defasinda goruntulenecek satirlarin sayisini gosterir. -p dizgi:Normal olarak sayfanin en alt satirinda (:)isareti olasarak kullanicinin return a basmasi beklenir. -c:Her bir sayfa goruntulenmeden once ekran temizlenir ve imlece baslangic konummuna doner. -e:Her dosyanin sonunda kullanicinin return a basmasi gerekmez. -n:Normal olarak komutlar yeni satir karakteri ile son bulur.Otomatik olarak komut sonunun belirlenmesine olanak saglar. -s:msg lerin goruntulenmesini saglar. +satir no:Belirli bir satirdan itibaren dosya goruntulenmek isteniyorsa dogrudan satir numarasi yazmak sureti ile bu saglanir. +/kalip/:Belirlenen kalibi iceren ilk satiri bulmak amaciyla bu tur bir tanim yapilabilir. - o - more [dosya_ismi] [dosya_ismi] ... Bir dosyanin icerigini ekranda gormek icin kullanilir, ancak cat'ta oldugu gibi dosya'nin icerigi ekrandan kayip gecmez. Her sayfanin sonunda ekrannin sol alt kosesinde --More--(x%) seklinde bir yazi belirir. Buradaki x' dosyanin yuzde kacinin goruldugunu gosterir. Bu dosyanin buyuklugu hakkinda size bilgi verebilir. --More--(x%) yazisini gordukten sonra asagidaki tus'lari kullanabilirsiniz. SPC : Arka sayfaya gecilmesini saglar. K : K'herhangi bir tam sayidir. Bu sayi kadar ileriye gidilmesini saglar Kb : K sayisi kadar geri donulmesini saglar. Ks : K sayisi kadar ileri gidilir, ancak aradaki satirlar goruntulenmez. = : Bulundugunuz satir numarasi verilir. / : Dosyada arama yapmak icin kullanilir. v : vi editorunu cagirir. q : programdan cikar. - o - less [secenekler] [dosya] [dosya] .... More ve vi programlarinin bir karisimidir denilebilir. Ileri oldugu gibi geriye dogruda kolaylikla islem yapilabilmesini saglar. H, h : Komutlarin kisabir ozetini gosterir. SPC,^V,f,^F : Arka sayfaya gecer. Kz : K sayisi kadar ileri gider. RETURN,e,j : Bir satir ileri gider. d,^D : Yarim sayfa ileri gider. b,^B : Bir sayfa geriye gider. y,k : Bir satir geriye gider. u,^U : Yarim sayfa geriye gider. r,^R,^L : Ekrani temizler. q : Programdan cikar. Rg : R'inci satira gider (default degeri 1 dir ) Rp,R% : Dosyanin yuzde R'ina gider. ! : Shell acmanizi saglar (exit geri doner). / : Arama yapmanizi saglar. - o - most [dosya] More ve less'in karisimidir denebilir. Ikisininde farkli ozelliklerini almistir. Eger systeminizde varsa bunu kullanmanizi tavsiye ederim. 'h' ile kullanilan tuslar hakkinda bir bilgi alabilirsiniz. -- o -- A.15-) Nasil dokuman hazirlayabilirim ? nroff programi ile. Kullanim : nroff (secenekler) (dosyalar) Dokumanlarin istenilen bicimde hazirlanmas amaciyla kullanilir.Her seyden once dokumanlarin kaydedildigi bir dosya nin yaratilmasi gerekir. Yazdirlacak metinler ve bicimlendirme komutlari bu dosya icinde yer alacaktir. Secenekler: -oliste:Sadece liste icinde belirtilen sayfalarin dokulmesini saglar. -n:Dokumanin basliginda n. sayfaya kadar n- ise n. sayfadan dokumanin sonuna kadar olan tum sayfalarin bastirilmasini saglar. -nr:Sayfa numaralarinin r den baslamasini saglar. -sn:Her n. sayfada dokum isleminin durdurulmasini saglar.Bu sayede kagit yerlestirme veya degistirme islemleri yapilabilecektir. -rcn:c yazmacinin(register) n e atanmasini saglar. -i:Dosya bosaltildiktan sonra standart giristen okuma yapar. -q:rd istekleri icin esanli giris-cikis modunu cagirir. -Tterminal:Belirlenen terminalden cikisin alinmasini saglar. -w:Yazici mesgul ise beklenmesini saglayacaktir. -b:Yazici mesgul ise rapor eder. -z:Sadece .tm tarafindan ortaya cikarilan msg leri basar. -a:Kelimeler arasinda esit bosluklar birakilmasini ve satirlarin ayarlan masini saglar. Nroff ile birlikte kullanilan alt komutlar: Satir atlatma:Metin arasinda istenilen yerlerde bos bir satir atlatilabilir. (.sp n) komutu kullanilir. Metni ortalama:Metindeki ifadeleri ister bir kelime olsun isterse cumle olsun sayfa uzerinde otomatik olarak ortalanabilir.(.ce n) ile. Soldan bosluk birakmak:Metin icinde bazi satilarin solunda bosluk birak mak gerekebilir.Ozellikle yeni pragraf bosluklari icin tercih edilebilir (.ti n) komutu yardimi ile olur. Satirlarin altini cizmek:Bir satirin icerdigi tum kelimelerin alti cizdi rilebilir.(.ul n) kullanilir.Istenirse bir kelime veya bir kelime grubunun alti cizilebilir.Alti cizilecek kelimenin ayri bir satira kaydedilmasi ve (.ul) komutunu kullanmak gerek. Satir genisliginin belirlenmesi:(ll.ni) komutu araciligiyla olmaktadir. ni satir genisligini inch olarak belirtmektedir. Sayfa genisligi:Sayfa boyunun 66 satir oldugu kabul edilir.(.pl n)komutu ile degistirilebilir. n ile sayfanin boyu gosterilmektedir. Satir bosluklari:Her satir arasinda otomatik olarak bir b`s satir olur. Istenildigi kadar bosluk yaratmak icin (.ls n)komutu kullanilir. Satir ayarlamalari:Metin icindeki ifadelerin satiri dolduracak bicimde yerlesmesi isteniyorsa(.fi) komutu kullanilir.Bu islemin yapilmamasiisteniyorsa(.nf) komutu kullanilir.Dosya oldugu gibi dokturulmesi amaclaniyorsa (.fi) ve(.nf) komutlari birlikte kullanilir. Sol taraftaki bosluklar:Bastirilacak metnin sol tarafinda istenildigi kadar bos yer birakilabilir.(.po n)komutu kullanilir. Sag tarafa yanastirmak:(.na) komutu kullanilir.Eski hale dondurmek icin (.ad) komutu kullanilir. Yazdirma islemi: norff dosyaismi (dik cizgi)page nroff dosyaismi(dik cizgi)lpr -ms makrolari: standart pragraflar:Birinci satir digerlerine nazaran biraz daha icerden baslamaktadir.Bunu saglamak icin (.PP) kullanilir. Sol tarafa dayali paragraflar:.(.Lp) komutu kullanilir. Soldan bosluga sahip paragraflar:(.lp) komutu kullanilir. Sol ve sagdan bosluga sahip paragraflar:(.QP) komutu kullanilir. Ters standart paragraflar:(.PP)komutu ile standart paragraflar elde edilebilir.Bunun tam tersi (.XP) komutudur. Siradan basliklar:Metin icindeki bazi bolumler basit basliklar olarak tanimlanabilir. Bunu saglamak icin (.SH) Numarali basliklar:(.NH)komutu kullanilir. Sayfa kontrolu: Yeni sayfalarin baslangici:Metnin herhangi bir yerinden itibaren kalan kisimlarini yeni bir sayfadan baslatabiliriz. (.bp) komutu kullanilir. Sayfa genisliginin ayarlanmasi: (.pl ni) komutu ile olur. Baslik ve dipnot bosluklarinin degistirilmesi:(.nr HM ni) (.nr FM ni) Baslik ve dipnotlarin yazdirilmasi: .ds LH:Basliklari sola dayali yazar. .ds CH:Basligin ortalanmasini saglar. .ds RH %:Basligin saga yanastirilmasini saglar.%ile sayfa numarasinin yazma pozisyonu gosterir. .ds LF:Dipnot ifadesini sola dayali yazar. .ds CF:Dipnotu ortalar. .ds RS:Dipnotu saga yanastirir. Dokumanlarin kapaklari ve dizin bolumlerinin hazirlanmasi: Kapak sayfasinin tanitimi:(.RP)komtu kullanilir. Baslik:(.TL)komutu kullanilir. Yazar isimleri:Eger birden fazla yazar ismi varsa (.AU) komutu kullanili Yazarlarin calistiklari kurumlar:(.AI) komutu kullanilir. Dokuman ozeti:(.AB)komutu kullanilir.(.AE)ozetin sonunu belirler. Icindekiler tablosu:-ms komutlari tercih edilir. .XS n:Tablonun ilk satirini tanimlar.n belirtilen konunun basladigi satiri belirler. .XA n:Birinci satir disinda kalan diger tum konular ve sayfa numaralarin tanimlar. .XA n m :Satirin belirli kolonlardan baslamasi isteniyorsa,sol taraftan bosluk birakilacaksa bu tanim yapilir. .XE:Tablonun sona erdigini belirlemek uzere kullanilir. .PX:Bu komut nroff a dokumanin bu bolumunun icindekiler tablosu oldugunu tanitir. Mektuplarin bicimlendirilmesi: .rd:Mektuplarin bazi bolumlerinin standart giris ortamindan tanitilmasin saglar. .nx liste:Nroff komutunun bicimlendirme islemine baslamasina neden olur. Mektuplarin gonderilecegi tum adresilerin okutulmasi ve herbiri icin metnin duzenlenmesi saglanir. .ex:Nroff dan cikisi saglar.Listeyi iceren dosyanin sonunda yer aldigi takdirde,dongunun kesilmesini saglar. Tablolarin bicimlendirilmesi:tbl komutunundan yararlanilir. .TS:Tablo tanimlarinin metin icinde nerden basladigini belirtir. .TE:Tablo tanimlarinin bitis noktasini belirten komuttur. tab(+) bu isaret kolonlarin birbirinden ayrilmasini saglar. c:Tablo elamaninin ortalanark yazdirilmasi amaciyla kullanilir. r:Belirtilen tablo elamanlarinin saga dayali olarak yazdirilmasini sagla l:Sola dayali yazimi saglar. n.:Ondalik noktanin yerlestirilmesi amaciyla kullanilir. ----------------------------------------------------------------------------- B - Editorler ------------- //-// B.1-) pico pico [secenekler] dosya_ismi Secenekler -f : Fonksiyon tuslarini kullanabilmenizi saglar. +n : acilista cursor'un n'inci satira gitmesini saglar. -t : cikarken ve yazarken soru sorulmamasini saglar. -v : dosya sadece okumak icin acilir, yazmaya izin verilmez. -w : uzun satirlarin edit edilebilmelerini saglar. -z : ^Z yi mumkun kilar. Pico yeni baslayan kullanicilar icin oldukca ideal bir editordur. Vi yada emacs taki gibi ESC modlari olmadigi icin kullanimi yeni baslayan bir kullanici icin hayli kolaydir,ancak malesef onlar kadar yetenekli degildir. Editor'e girdiginizde temel komutlar ekranin altinda gorunur. Bazi tuslarin fonksiyonlari asagidaki gibidir : ( ^ = Ctrl ) ^A : Cursor'u satir basina getirir. ^B : Cursor'u bironceki harfe getirir. ^C : Cursor'un bulundugu satir ve sutun numarasini veiri. ^D : Teker teker harfleri siler. ^E : Cursor'u satir sonuna goturur. ^F : ^B'nin tersidir. ^G : Help'i cagirir. ^H : BackSpace'e benzer. ^I : Cursor'u TAB pozizyonuna getirir. ^J : Marjin ayari yapar. ^K : Satir siler. ^L : Ekrani temizler. ^M : Satir acar. ^N : Cursor'u bir sonraki satira gecirir. ^O : Yaziyi kaydeder. ^P : ^N'in tersidir. ^R : Disaridan bir dosya okumayi saglar. ^S : Ekrani kilitler . ^T : Spell eder. ^Q : Kilitli ekrani duzeltir. ^W : Arama yapar. ^X : Kaydetmenizi ve cikmanizi saglar. ^V : Bir sonraki sayfaya gecer ^Y : Bir onceki sayfaya gecmenizi saglar. ^U : Kestiginiz ve sildiginiz yerleri geri getiri. ^^ : Isaretleme islemini bastalatir ve bitirir. - o - B.2-) Joe --------- ( Hazirlayan Volkan Han ( e062722@narwhal.cc.metu.edu.tr ) ) B.2.1-) JOE NEDIR ? Pico ve emacs gibi Joe de bir ascii text editoru, ancak piconun hantalligi ve yetersizligi ile emacsin fazla karisikligi bu editorde giderilmis. Genel olarak bu tur bir editorde aranan butun ozellikler fazlasiyla icerilmis. B.2.2-) JOE NEREDEN TEMIN EDILEBILIR ? Joe genellikle dogrudan sistem gorevlileri tarafindan sistemde bulundurulmamaktadir. Kaynak kodunu bulup kendiniz compile etmeniz gerekmekte. Program kaynagi oldukca esnek oldugundan compile isleminde bir sorun ile karsilasilmasi olasiligi oldukca dusuk. Joe editorun en son surumu 2.8 dir ve FTP araciligiyla kolaylikla alinabilir. ftp.funet.fi /pub/unix/editors/ altinda joe editorun en son cikan surumunu bulmak mumkundur. B.2.3-) JOE MU PICO MU ? Elbette ki joe. B.2.4-) JOE HAYRANLARI VAR MI ? Evet var, basta ben olmak uzere. B.2.5-) JOE KULLANIRKEN CESITLI SORUNLAR YASIYORUM ? Eger programin kendisiyle ilgili bir hata buldugunuza inaniyorsaniz Joe Allen (jhallen@world.std.com) adresine e-mail ile bildirin. Programin kullaniminda zorlaniyorsaniz, sormak istediginiz bir sey olursa, compile islemi basinizi agrittiysa, arabaniz bozulursa veya konusacak birine ihtiyaciniz olursa Volkan Han (e062722@narwhal.cc.metu.edu.tr) adresiyle temasa gecebilirsiniz *smile*. B.2.6-) JOE NELER YAPAR ? Joe editorde kullanilan belli basli harf kombinasyonlari ve gorevleri soyle: Yazi boyunca ^ ile gosterilen isaret, CTRL tusunu ifade etmektedir. Yani ^A ile anlatilmak istenen CTRL ile A tuslarinin ayni anda basilmasidir. Asagida anlatilan butun komutlar ^KH ile ekrana gelen yardim menusunden alinmistir. Bir sonraki yardim ekranina gecmek icin ESC . ve bir onceki yardim ekranina donmek icin ESC , tuslarina basin. Yardim menusunden cikmak icin tekrar ^KH kombinasyonunu kullanin. - Kursor hareketleri : ^B : Kursoru bir karakter sola goturur. ^F : Kursoru bir karakter saga goturur. ^P : Kursoru bir karakter uste cikarir. ^N : Kursoru bir karakter asagi indirir. ^Z : Kursoru bir onceki kelimenin basina getirir. ^X : Kursoru bir sonraki kelimenin basina getirir. - Adim hareketleri : ^U : Bir onceki sayfaya doner. ^V : Bir sonraki sayfaya atlar. ^A : Satir basina gelir. ^E : Satir sonuna goturur. ^KU : Yazinin en bas satirina getirir. ^KV : Yazinin en son satirina goturur. ^KL : Istenen satir numarasina atlanir. - Blok islemleri : ^KB : Blok baslangicini isaretler. ^KK : Blok sonunu isaretler. ^KM : Isaretlenen bloku kursorun o an bulundugu yere tasir. ^KC : Isaretlenen bloku kursorun o an bulundugu yere kopyalar. ^KW : Isaretlenen bloku istenen dosya adi altinda kaydeder. ^KY : Isaretlenen bloku siler. - Silme islemleri : ^D : Kursorun uzerinde oldugu karakteri siler. ^Y : Kursorun uzerinde oldugu satiri siler. ^W : Kursorun bulundugu yerden itibaren saga dogru kelimeyi siler. ^O : Kursorun bulundugu yerden itibaren sola dogru kelimeyi siler. ^J : Kursorun bulundugu yerden itibaren saga dogru satiri siler. - Cikis islemleri : ^C : Dosya uzerinde yapilan degisiklikler kaydedilmeden cikar. ^KX : Yapilan degisiklikler kaydedilir ve cikar. ^KZ : Programdan unix shelle gecis yapar. - Dosya islemleri : ^KE : Bir onceki calisilan dosya kapanmadan bir diger dosya acar. ^KR : Kursorun bulundugu yerden itibaren bir dosya okur. ^KD : Programdan cikmadan yapilan degisiklikleri dosyaya kaydeder. - Arama islemleri : ^KF : Belli bir dizini arama. ^L : Bir onceki aranan dizini aramaya devam eder. Arama islemine baslandiginda once aranacak dizin sorulur, sonra birkac secenek cikar karsimiza : - (I)gnore : Kucuk veya buyuk harf ayrimi gozetilmez. - (R)eplace : Dizin bulunursa yerine konulacak yeni dizini sorar. - (B)ackwards : Kursorun bulundugu yerden yukari dogru arama yapar. - Bloc(K) : Dizin isaretlenmis olan blok icinde aranir. - Mevcut diger bazi islemler : ^_ : Bir onceki islemi iptal eder. ^^ : Bir onceki islemi tekrar eder. ^T : Editorun cesitli ozelliklerini degistirmenize imkan saglar. ^KO : Ekrani ortadan bolerek iki farkli dosyayi isleme olanagi saglar. ^KN : Bolunmus diger ekrana gecer. ^KE : Bolunmus ekrana yeni bir dosya okur. ^KA : Satiri ortalar. ` : CTRL- tusuna basili karakter cikar. ^\ : META- tusuna basili karakter cikar. B.2.7-) SON BIR SOZ ? Joe is the best! Volkan Han - o - B.3-) vi vi + dosyaadi:Baslangicta dosyanin en son satirina ulasmak icin bu kulla vi +UNIX dosyaadi:dosyada sayfalar biciminde ilerlemek icin vi -r dosyaadi:kaybolan dosyayi cagirir.elektirik kesildikten sonrada. vi -r kurtarilacak dosyalar goruntulenir. ESC imlec-komut koduna gecmek icin kullanilir CTR d imlec komut kodundan kurtulmak icin. :w dosyaismi: bun dosyayi yazdktan sonra kaydeder. :w uzerinde calisilan metin ayni isimle saklanir. :w dosyaadi:bir baska isimle saklama. :wg| dosyadan cikmak icin. :q| yapilan degisiklikler goz onune alinmamk isteniyorsa. :q hic bir degisiklik yapilmamimissa terk etmek icin kullanilir. :e| metinde degisiklik yapilmissa degisiklikler istenmiyorsa baslangic haline getimek icin kullanilir. :w>> dosyaadi:yaratilan dosya, bir baska kutuge ilave edilecekse. :n,mw>> dosyaadi:tumu yerine verilen satir araligi dosyaya eklenir. :sh :file icinde calisiriken UNIX komutalrini kullanmamizi saglar. :| UNIX com:file icinde calisiriken UNIX komutalrini kullanmamizi saglar :||:En son UNIX komutunu tekrar calistirmak icin. <20k>:20 sati yukari cik. bu tuslara basilarak yapilir Vi editorunun icinde UNIX komutu kullanildiktan sonra tekrar editore donmek icin CTR-d veya :exit gecerlidir. :r| komut:UNIX komutlarina eristikten sonra bunu sonuclarini editor icin aktarir. :w |mail burak:yaratilan dosyayi burak isimli kuulaniciya iletmek. CTR-f:Metnin bir ekran sonrasina ulasmak icin. CTR-b:ekrani geri getirmek icin. CTR-d:yarim ekran yukari cikmak icin. CTR-u:yarim ekran asagi kaymak icin. CTR-e:ekrani bir sati yukari kaydirmak. basina n koyarak artabilir. CTR-y:ekrani bir satir asagi kaydirmak. CTR-g:hangi satirda oldugunu bulmak icin. CTR-h:korsuru bir sola kaydirir.Basina yine istenilen sayi konabilir. :Korusur bir saga kaydirir. :Korsuru asagi dogru kaydirir. CTR-N:Korsuru asagi dogru hareketi saglar. :Korusuru yukari dogru hareketi saglar. CTR-P:Korusuru yukari dogru hareketi saglar. :Ekran uzerindeki metnin birinci satirina hareket ettirme amaciyla kullanilir.Bu komut oncesinde sayisal deger kullanilirsa,imlec belirtile satira kayar. :Imleci ekranin tam ortasindaki satir uzerine hareket ettirir. :Son satir uzerine getirir. :Imleci satir uzerindeki bir sonraki kelimenin ilk karakteri uzerin kaydirir. :Satir uzerindeki bir onceki kelimenin ilk karakterine getirir. :Kelimenin son karakterine ulastirir. /aranacak kelime:belirtilen kelimeyi ileri dogru aramayi saglar. ?aranacak kelime:belirtilen kelimeyi geri dogru aramayi saglar. /aranilacak kelime/+n:bir kelimeyi belirli bir sati araliginda aratmak. imlecin bulundugu satir ile sonraki n satiri arasinda bir kelimeyi arama /A*a:A ile baslayan ve a ile biten dizgileri bulma. :dosyanin belirli satirina ulasmak icin.bu komuttan once satir numarasi belirtilerek imlec o satira hareket eder.yoksa en sona gider. Bir once ki konuma donmek icin <''> dur. :Imlecin bulundugu satirin hemen altina bir bos satir acmak icin. :Imlecin bulundugu satirin uzerine satir acmak icin kullanilir. :Bir satir uzerinde yapilan girisleri silmek icin. :Silme islemi yanlislikla yapilmis ise kullanicinin zarara ugramamasi icin en son islemi iptal etmek uzere kullanilir. :Satir uzerinde bir den fazla degisiklik yapilmissa ve degisiklik lerin tumunu bir den iptal etmek icin kullanilir.
:Bir satirin yok edilmesi.
:Komutun uzerinde bulunan satir dahil sonraki tum satirlar silinir :Ekranda goruntulenen dosyanin birinci satirini siler. :Mevcut bir karakteri degistirmek. :Bir karakter yerine bir den fazla karakter degistirmek icin. :bir kucuk harfi buyuk harfe cevirmek icin. :bir satiri kopyelemek uzere yakalamak amaci ile kullanilir.Bunun arkasindan imlece kopyalama isleminin yapilacgi konuma getirilir :belirli bir satirin kopyelenmesi bu komutla baslar.

ile sonuclanir. Eger n satir kopyalanacksa ile satirlarin kopyesi bir yazmac uzerinde olusturlur ve

ile istenilen yere kopyelenir. Yer degistirme islemi:

:gibi komutlarla silme islemleri yapildiginda,silinen ifadeler yazmac uzerine kaydedilmis olur.Bu islemde sonra imlec yeni konuma getirilerek

yapilir. <.> :En son kullanilan komutu yeniden ekrana getirir. r dosyaadi:su anda calimakta oldugun dosyanin belirli bir bolumunu r den sonra ki dosya ismine kopyeler. ----------------------------------------------------------------------------- C - Mail Programlari -------------------- //-// Hangi mail programlari var ? mail Kullanimi : mail (secenekler) kullanici Secenekler: -e:Mesajin ekranda goruntulenmemesini saglar. -p:Ekranin en alt satirinda ? isareti goruntulenmez.msg ler arka arkaya akip gider. -q:Kesme isleminin yapilabilmesine olanak saglar. -r:Mesajin ilk giren ilk cikar ilkesine gore goruntulenmesini saglar. -f dosya:Mesajlarin belirtilen dosya icine kayit edilmesini saglar. mail gonderme : mail kullanici@adres mail yazimi bittikten sonra . (nokta) isareti konur ve return e basilir. Ornek : /home/e065247/m>mail mbalci@rorqual Subject: Kar.. Selam; Dun (23 Mart 95) bayagi bir kar yagdi. Belkide burada gorecegim enson kar... . /home/e065247/m> Birden fazla kisiye ayni mail'i nasil yollayabilirim ? mail kullanici kullanici kullanici .. mail'lerin okunmasi : Komutlar: +:Msg lari ileri dogru aramak amaciyala kullanilir. - geri dogru goruntulemek amaciyla kullanilir. d:Belirtilen msg nin silinmesi p:msg yeniden goruntulenmesini saglar. q:Silinmemis msg lerin mailfile dosyasi icine geri yukleyerek mail komutunun kullanimina son verir. x:Mesaji degistirmeden cikisa son verir. *:komutlarin bir ozetini goruntuler. s(dosya):msg nin belirlenen dosya icine kaydedilmesini saglar. w(dosya):msg leri belirtilen doyanin icine basliklar dahil olmamak uzere saklar. m(kullanici):msg nin belirtilen kullaniciya gonderilmesini saglar. Klasik 'mail' programi cok eski ve kullanissiz bir mail programidir. Curses ve Xwindows tabanli daha gelismis mail programlarinin cikmasindan sonra pek kullanim alani kalmamistir. - o - Pine Pine curses tabanli bir mail programidir. Kullaniminin kolay olmasinin yaninda, oldukca gelismis ozellikleri olan bir programdir. Aliaslar ve folder'lar olusturmaniza olanak verir. Mail islemlerinin yaninda News servisleri araciligi ile news gruplarina ulasmanizida saglar. Kullanim : pine [secenekler] [kullanici@adress] [kullanici@adress].... Secenekleri "pine -h" yazarak gorebilirsiniz. Ancak bu fazla kullanilmayan bir ozelliktir, zira yapilan islemlerin cogu pine session'unun icinden yapilabilir. Pine yazdiktan sonra ekrana PINE 3.91 MAIN MENU Folder: INBOX 0 Messages ? HELP - Get help using Pine C COMPOSE MESSAGE - Compose and send/post a message I FOLDER INDEX - View messages in current folder L FOLDER LIST - Select a folder OR news group to view A ADDRESS BOOK - Update address book S SETUP - Configure or update Pine Q QUIT - Exit the Pine program Copyright 1989-1994. PINE is a trademark of the University of Washington. [Folder "INBOX" opened with 0 messages] ? Help P PrevCmd R Reages] ? Help P PrevCmd R RelNotes O OTHER CMDS L [ListFldrs] N NextCmd K KBLock gibi bir menu gelir. Cesitli secenekler arasinda ok tuslari ile gezinebilirsiniz. Enter'e bastiginizda o secenegi secmis olursunuz. ? HELP - Get help using Pine Pine ile ilgili genis bir bilgi verir. Tecrubeli bir kullanici olsaniliz bile bu kismi okumanizda fayda vardir. C COMPOSE MESSAGE - Compose and send/post a message Mail mesaji yollamanizi saglar. Enter e bastiktan sonra'da asagidaki gibi bir ekran ile karsilasmaniz gerekir. To : Cc : Attchmnt: Subject : ----- Message Text ----- To : kismina yollamak istediginiz kisinin (yada kisilerin) adresini ; Cc : kismina bir kopyasini baska birisine yollamak istiyorsaniz onun adresini (sart degil) Attchmnt : kismina eklemek istediginiz dosyanin ismini (sart degil) Subject : kisminada konuyu yazabilirsiniz. (sart degil) ----- Message Text ----- yazan kismin altinda mail mesajinizi yazabilirsiniz. Ornek : To : balci@bilkent.edu.tr Cc : Attchmnt: Subject : deneme.. ----- Message Text ----- Merhaba, Bugun ne guzel birgun degilmi ? :) murat. -- o -- Murat Balci / METU Biology Tum bu islemlerin bitmesinden sonra ^X ile mail'inizi yollayabilirsiniz. (mail'i yazma sirasinda kullanabileceginiz komutlar asagida belirtilecektir). Normal olarak, eger siz aksini belirtmediyseniz, pine pico editor'unu kullanir. I FOLDER INDEX - View messages in current folder Bu kisim size gelen maillerin listelendigi kisimdir. L FOLDER LIST - Select a folder OR news group to view Eger baska bir folder acmak istiyorsaniz bu kisma girip, oklar ile istediginiz folder'i secebilirsiniz. A ADDRESS BOOK - Update address book Adress book kismi, Alias'alrinizi tanimladiginiz kisimdir. Cok sik yazistiginiz kisileri buraya kaydedip, onlara kisa bir isim verirseniz, her mail yolladiginizda uzun uzun godereceginiz kisi(ler)in adresini yazmaniza gerek kalmadan mail yollayabilirsiniz. S SETUP - Configure or update Pine Pine ile ilgilie pekcok secenegin degistirildigi kisim burasidir. Icine girdiginizde goreceginiz gibi pekcok degisik secenek vardir. Bunlari kimi yerde ENTER'e basrak kimi yerdede yazili degeri kendiniz degistirerek degistirebilirsiniz. Ayrica herhangi bir yerde iken ?'e basarak yardim alabilirsiniz. Q QUIT - Exit the Pine program Buradan da pine'i terkedebilirsiniz. - o - elm ( Hazirlayan Kursad Keskinege ( kursad@baum01.ege.edu.tr ) ) ICINDEKILER Ana Menu 1 Mektup Okuma 1 Vi Editoru 3 Yeni Mektup 4 Cikis 4 Komut satirinda elm yazdiginiz zaman ekrana Ana menu gelecektir: Ana Menu ----------------------------------------------------------------------- Mailbox is '/usr/spool/mail/kursad' with 3 messages [ELM 2.4 PL21] N 1 Jan 23 Ahmet (17) Internet N 2 Jan 23 root (15) elm hakkinda N 3 Jan 23 mehmet (15) deneme You can use any of the following commands by pressing the first character; d)elete or u)ndelete mail, m)ail a message, r)eply or f)orward mail, q)uit To read a message, press . j = move down, k = move up, ? = help Command: Sekil 1. Ana Menu ----------------------------------------------------------------------- Bu ekrani inceledigimizde: 1. satirda kac tane mekubumuz oldugu( bu ornekte 3) 2. Devam eden satir(lar)da mektuplarin ozellikleri, yeni ya da eski olmasi, tarihi, Kimden Geldigi, Kac harf, ve konusu 3. Command: komut satiri istenen islem yeni mektup yazma ya da cevap verme islemi. Parlak bir satir, ya da ok isareti aktif, secilmis bir mektubu belirler. Ok tuslari yardimiyla istenen mektup secilebilir. Mektup Okuma Herhangi Bir mektubu okumak icin: 1. Istenen mektup , Ok tuslarinin yardimiyla secilmeli. 2. ENTER tusuna basilmalidir. Bu islemler sonucunda suna benzer bir sekil gelecektir: ----------------------------------------------------------------------- Message 2/3 From root Jan 23, 95 06:24:29 pm +0300 Subject: elm hakkinda To: kursad Date: Mon, 23 Jan 1995 18:24:29 +0300 (EET) elmi nasil kullanabilirim acaba? Command ('i' to return to index): ----------------------------------------------------------------------- Sekil 2. Mektup okuma ekran gorunumu Bu ekrani satir satir incelersek: 1. 2/3 , 3 mesajdan 2. si, root tarfindan goderilmis gonderilme tarihi Ocak 23. 2. Subject , konusu elm hakkinda.. 3. To, kursad'a gelmis. Bu kendi kullanici adiniz olacaktir. 4. Date, ve tarihi, ve saati. 5. izleyen satirlarda mektubun icerigi bulunmakta. 6. En alt satirda yine komut satir var. 'i' harfine basmak bizi bir oceki ekrana goturecektir. Cevap Verme Bu mektubu okuduk, eger buna cevap vermek istiyorsak, ana menude cevap verilecek mektup secildikten sonra 'r' harfine basmamiz gerekir. r harfine bastigimizda ekranin en altina soyle bir mesaj gelir: ------------------------------------------------------------------------------ Command: Reply to message Copy message? (y/n) n ------------------------------------------------------------------------------ Sekil 3. Cevap verme adim 1. Bu soruya, orjinal mesaji kopyalayim mi soruna evet(yes) derseniz orjinal mesaj da cevap olarak gondereceginiz mesajin icine alinir. Eger y harfine basarsak, su ekran gelir: ------------------------------------------------------------------- Command: Reply to message To: root Subject of message: Re: elm hakkinda --------------------------------------------------------------------------- Sekil 4. Cevap verme adim 2. konuyu isterseniz degistirebilirsiniz. Degistirmek istemiyorsaniz, ENTER'a basiniz. Ekranin en altina su mesaj eklenir: --------------------------------------------------------------------------- Copies to: --------------------------------------------------------------------------- Sekil 5. Cevap verme adim 3 Kopyalarin kime gitmesini istiyorsaniz onlarin email adreslerini yazmaniz gerekir. Birsey yazmadan gecmek isterseniz ENTER'a basiniz. ENTER'a basip gecerseniz, ekran gorunumu soyle olur: --------------------------------------------------------------------------- > > elmi nasil kullanabilirim acaba? > ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ "/tmp/snd.22847" 4 lines, 42 characters --------------------------------------------------------------------------- Sekil 6. Cevap verme adim 4. vi editoru gorunumu Vi Editoru bu vi editoru ortamidir. Bu ortamda yazi yazmak icin sunlar yapilmalidir: 1. vi editorunun iki durumu(mode) vardir: Yazma durumu, Komut Durumu. Yazma durumuna (i) harfi ile gecebilirsiniz. Komut moduna ise ESC ile. 2. yazma durumunda komutla, komut modunda normal yazi harfleri calismaz. 3. Ozetlenmis vi komutlari sunlardir: Iki grupta incelenebilir: 1. Dogrudan harfe basarak calisan komutlar dd, ardarda iki d. bulunulan satiri siler. dl, cursor(imlec) in uzerinde bulundugu harfi siler dw, imlecin uzerinde bulundugu kelimeyi siler u, undo, bir adim oncesini geri getirir. 2. once : ya basilip yazilip daha sonra ENTER a basilarak calisrilan komutlar :wq, yaz ve cik :q! yazmadan cik Cevap verme isimize donersek. r harfine bastiktan sonra su isleri yapmaniz gerekir: 1. i harfine basmak 2. ok tuslari ve klavyeyi kullanarak istenen cevabi yazmak 3. ESC tusuna basmak 4. :wq yazip ENTER a basmak ENTER'a basildigi anda ekranin en altina soyle bir mesaj gelir: ----------------------------------------------------------------------------- Please choose one of the following options by parenthesized letter: s e)dit message, edit h)eaders, s)end it, or f)orget it. ----------------------------------------------------------------------------- Sekil 7. Cevap verme adim 5. e harfi mektubu kaldiginiz yerden yazmaya devam etmenizi f harfi bu isi iptal etmeyi s harfi gondermeyi saglar. Bu harflerden birine bastiktan sonra ENTER'a basmak gerekir. ENTER'a basildiginda, ana ekrana donersiniz ve en altta bir mesaj gorunur: --------------------------------------------------------------------------- Mail sent! ---------------------------------------------------------------------------- Sekil 8. Cevap verme adim 6 Bu basarili bir mektup gonderme isleminin en son mesajidir. Yeni Mektup Yeni bir mektup yazmak icin, cevap vermeye benzer adimlar gerekir: 1. m harfine basiniz. 2. Ekrana su mesaj gelir: ---------------------------------------------------------------------------- Send the message to: ---------------------------------------------------------------------------- Sekil 9. Yeni mektup. Buraya godereceginiz kisinin adresini yazmaniz gerekir. ornegimizde kursad@baum01 3. ENTER a bastiginizda, yine size konuyu soracaktir. Uygun bir konu yaziniz. Bkz Sekil 4 4. ENTER'a BAsildiginda, Kimlere kopya gondermek istiyorsaniz onlarin adresini de yaziniz. Bkz Sekil 5 5. ENTER'a bastginizda, cevap vermedekine benzer ekran yeniden gelecektir. Bu yine vi editoru ortamidir.Bkz Sekil 6 6. i harfine basiniz 7. istediginiz mesaji yaziniz 8. ESC tusuna basiniz 9. :wq yazip ENTER'a basiniz 10. ENTER'a basiniz Bkz Sekil 7 11. Ana ekrana geri dondugunuzde Mail sent mesajini gorunuz..Bkz Sekil 8. Cikis elm'den cikmak icin Ana ekranda iken q harfine basiniz. ----------------------------------------------------------------------------- D - Sikistirma ve Arsivleme --------------------------- ( Hazirlayan Murat Maga ( maga@promete.tetm.tubitak.gov.tr ) ) D.1-) COMRPESS, UNCOMPRESS: UNIX sistemlerinin standart sikistirma programi Uzantisi .Z Bu program su anda UNIX sistemlerinde populerligini kaybetmis durumda. Genellikle UNIX makinalarinda daha iyi bir sikistirma algoritmasi olan GZIP programi tercih ediliyor. Bir cok sistemde ise compress gzip'e sembolik link haline getirilmis sekliyle kullaniliyor. Linux da ise gelen standart sikistirma programi GZIP D.1.1-) BU PROGRAMI NASIL KULLANIRIM? Yine de compress'in hala kullanildigi gozonunde bulundurularak, bir kac soz soylemeli. Sikistirilmis dosya yaratmak icin: compress dosyadi demek yeterli. -v parametresi ile dosyanin ne kadar sikistirildigini da ogrenmeniz mumkun. Sikistirilmis bir dosyayi acmak icinse: compress -d dosyadi.Z ya da uncompress dosyadi demeniz yeterli. Daha ayrintili bilgi icin: man compress D.1.2-) .Z UZANTILI BIR DOSYAYI GZIP FORMATINA CEVIREBILIR MIYIM? Tabii, dilerseniz once uncompress edip, gziple sikistirirsiniz; dilerseniz znew isimli programi kullanabilirsiniz. Iliskili Programlar: UNCOMPRESS, ZCAT. - o - D.2-) GZIP, GUNZIP: Gnu'nun sikistirma programi. UNIX'te .gz, VMS'te -gz, MSDOS'da, OS/2'te .z uzantili dosyalardir. D.2.1-) BU PROGRAMI NERDEN BULURUM? UNIX sistemlerinde kurulu olarak gelmesi gerek. Yoksa, ftp://ftp.metu.edu.tr:/pub/mirrors/gnu ftp://ftp.metu.edu.tr:/pub/mirrors/simtel/msdos/compress (dos icin) D.2.2-) PROGRAMI NASIL KULLANIRIM? Man gzip ya da gzip -d ile ayrintili bilgi alabilirsiniz. Kisaca; Gzip ile sikistirilmis bir dosyayi: gzip -d dosyadi.gz diyerek acmaniz mumkun. En temel kullanimi bu. Bunun disinda yine GNU'nun direk *.gz formatli dosyalari acmak icin kullanabileceginiz GUNZIP programi var. Bu programla *.gz'yi herhangi bir parametre vermeden acabilirsiniz. Sikistirilmis bir dosya yaratmak icin de: gzip dosya.adi demeniz yeterli. D.2.3-) GZIP ILE SIKISTIRILMIS BIR METIN DOSYASINI ACIP, CAT KOMUTUYLA GORMEKTEN DAHA KOLAY BIR YOL VAR MI? Evet, var. gzcat'i kullanabilirsiniz. gzcat dosyadi demeniz yeterli. Yukarida compress-gzip iliski icin anlatilanlarin tumu gzcat-zcat icin gecerli. zcat aslinda compress komutuyla sikistirilmis dosyalar icin kullaniliyorduysa da, compress'in yerini gzip'e birakmasiyla gzip icinde kullanilir oldu. Yine bircok sistemde' zcat gzcat'e sembolik link durumda. Buna ek olarak, ayni isi: gunzip -c dosyaadi.gz diyerek de yapabilirsiniz. D.2.4-) BIR DIZINI SIKISTIRABILIR MIYIM? Hem evet, hem hayir. Eger dizini sikistirmaktan kastiniz dizinin icindeki tum dosyalari sikistirmaksa evet, bunun icin komut satiriniza -r parametresini ekleyeceksiniz. -r parametresinden sonra gzip adi gecen dizini ve onun tum altdizinlerini sikistirir. Yok eger dizinin sikistirilmis tek arsiv dosyasi haline getirilmesi ise hayir. Bunun icin dizinin tar komutu ile arsivini alip, gzip ile o arsivi sikistirmaniz gerekecek. Iliskili programlar: GUNZIP, ZCAT, GZCAT, UNCOMPRESS, COMPRESS, TAR D.3-) TAR (Tape Archive) UNIX sistemlerinin standart arsiv programi. Uzantisi: .tar D.3.1-) .TAR'LI BIR DOSYAYI NASIL ACARIM? Ayrintili bilgi icin man tar komutunu kullanin. Ya da sadece tar deyin. Tar'in compress ve gzip'den farkli olarak bir cok parametresi vardir. .tar uzantili bir dosyayi acmak icin. Tar'i acma parametresi x'tir. Ancak TAR default olarak /dev/rmtnh'den okumak isteyecegi icin bir de dosya adi vermeniz gerek. Bunu da -f parametresi ile yaziyorsunuz. Yani: tar -xf dosyaadi.tar demeniz yeterli. Acarken, dosya adlarini da listelemesini istiyorsaniz, -v parameteresini eklemiz gerekecek. D.3.2-) BIR TAR ARSIVI NASIL YARATIRIM? Tar'a bir arsiv yaratmasinin soylemenin yolu c parametresi. -f ile de arsivin adini veriyorsunuz. Yani: tar -cf dosyaadi.tar /dosyalarin/dizini seklinde bir komut verirseniz, isteginiz gerceklesecektir. D.3.3-) YUKARIDAKI SEKILDE ARSIV YARATINCA, TAR LINKLERIN SADECE ISIMLERINI ALIYOR? Evet, tar default olarak yalniz linklerin adlarini alir. Link edilen dosyayi da arsive almasi icin -h parametresini kullanmalisiniz. D.3.4-) .tar.gz UZANTILI BIR DOSYAYI ACMANIN DAHA KISA BIR YOLU VAR MI? Var, kullandiginiz tar programi GNU'nun ise, parametre olarak -z verirseniz arsivi sikistirilmis halinden acmaya baslar. Ayni sekilde -z parametresi vererek sikistirilmis halde bir arsiv dosyasi yarattirabilirsiniz. GNU'nunki disinda bir tar programi kullaniyorsaniz o zaman su komut satirina ihtiyaciniz olacak: gzcat file.tar.gz | tar xvf - ya da gzip -d -c |tar xvf - D.3.5-) GNUTAR'I NEREDEN BULABILIRIM? ftp://ftp.metu.edu.tr:/pub/mirrors/gnu ---------------------------------------------------------------------------- E- Karisiki Konular ------------------ //-// E.1-) Cizgi ("-") ile baslayan bir dosyayi nasil silebilirim ? Date: Tue, 4 Apr 1995 20:11:05 +0400 From: CAGRI COLTEKIN Subject: Re: silinemeyen bir dosya Selamlar, Silinmeyen dosya problemine gelen cevaplarin bir kismi sanirim yanlis anlamadan kaynaklaniyor olmali yanlis. Gerci cevap yazmistim ama herhangi bir aciklama yapmamistim. Burasi UNIX ile ilgili bilgilerimizi de paylasmayi amacladigina gore, sanirim bu asiklama yararli olabilir. Oncelikle sozu gecen dosyanin adi "->.man". Silinmeme nedenlerinden birisi '-' karekteri ile basliyor olmasi. Aslinda bu tur dosyalarin silinme yontemi bir FAQ da aciklaniyordu. '-' ile baslayan bir dosyanin silinmeme nedeni, rm komutunun butun UNIX komutlari gibi '-' ile baslayan bir prametreyi secenek olarak algilemasi. Yani rm ->.man dediginizde rm '-' den sonra gelen kismin bir secenk oldugunu dusunuyor, ->.man adli bir soya oldugunu degil. "rm -i" komutunun i secenegi aldigini dusunmesi gibi. '-' ile baslayan bir dosyayi silmenin iki yontemi: o rm ./-foo bu durmda '-' ilk karekter oldumadigi icin tam path verilmis dosya sorunsuzca silinebilir. ( dosya adi "-foo" olsaydi) o rm -- -foo '--' genellikle GNU stili programlarda secenkler bitti anlamina geliyor. Bu bazi sistemlerde calismayabilir. ... Ama bu dosyanin bir kusuru daha var '>' karekteri iceriyor. Bu karekter shell icin ozel bir karekter. Eger tirnak icinde degilse shell bu operatoru kendisi iterpret ediyor, yani rm ./->.man komutunu da versek dosya silinmiyor, shell rm'ye sadece ./- olan kismi gonderiyor, kalan kisimla kendisi ilgileniyor. Sonuc olarak dogru yontemlerden biri rm "./->.man" Yanlis cevaplar su ya da bu sekilde wild card (ya da regular expression) kullnimini oneriyor. Bu cevaplarda dikkatten kacan sey, regexp ler shell tarafindan interpret edilir ve oldugu gibi parametre olarak programa gonderilir. Bulundugunuz dizinde ->.man ve foo.c adli dosyalarimizin oldugunu varsayarsak, rm * komutu rm ->.man foo.c seklinde calisacaktir ve yukarida sozunu ettigim nedenlerden dolayi yanlis yorumlanacaktir. Ayni sey rm -f * ya da rm -i * icin de gecerli. Saygilar... -- cagri -- o -- E.2-) Calisma dizinimi nasil prompt'a aktarabilirim ? Bu buyuk oranda kullandiginiz shell'e baglidir. CSH'de : alias setprompt 'set prompt="${cwd}% "' setprompt # to set the initial prompt alias cd 'chdir \!* && setprompt' yazisini .cshrc yada .login dosyalarina yazarsaniz bunu yapabilirsiniz. TCSH'de : set prompt='%/ ' KSH ve BASH'de : PS1='$PWD> ' yazisini .profile dosyaniza koyarsaniz her login oldugunda bunu calistirirsiniz. -- o -- E.3-) Sifreler konusunda bir sinirlama varmi ? Unix sifreleri genelde 5-8 hafr arasinda olur. 8 harften uzun bir sifre girseniz bile 8 hafrten sonrasi dikkate alinmaz. Sifrelerinizi secerken guvenlik acisindan bazi seyleri gozonunde bulundurmaniz gerekir. Ornegin isim,soyisim,isim-soyisim kombinasyonlari,cok killanilan sozcukler vs. kotu sifrelerdir. Cunku bazi programlar bu olasiliklari deneyerek kullandiginiz sifreleri bulabilir. Esasen iyi secilmis bir sifrenin bulunabilme olasiligi son derece dusuktur. Mesela 8 harften olusan iyi bir sifrenin deneme/yanilma prensibine gore calisan bir program tarafindan bulunabilmesi orta boy bir SUN makinesinde milyonlarca yil surmektedir ! Hernekadar surekli olarak kullanilan makinelerini hizlarinin ve yeteneklerinin arttigini dusunsek bile iyi secilmis bir sifrenin bulunma olasiligi cok cok dusuktur. -- o -- E.4-) Arka arkaya komutlari calistirabilirmiyim ? Evet aralarina ";" (nokatli virgul) isareti koyarak komutlari arka arkaya calistirabilirsiniz. Ornek : date;who;finger @rorqual;pine;ls -lFa ..... Burada dikkat edilmesi gereken birsey vardir, herkomut digerinin bitmesinden sonra calisir. Yani ayni anda iki is yapilmamaktadir. -- o -- E.5-) Ayni anda birden fazla is yapabilirmiyim ? Evet, programlarinizi arka plan'a atarak bunu yapabilirsiniz. Bu isi yapmanin genelde iki yolu vardir : 1- Komut dizisinin sonuna "&" isaretini ekleyerek. 2- Calisir durumda iken (genelde) Ctrl+Z ye basarak. Ctrl+Z ye bastiktan sonra bg yazmaniz gerekir o programi arka planda calistirmak icin. fg yazarakta tekrar o programa donebilirsiniz. Bu islemleri yaptiktan sonra isterseniz makinenizi logout yapabilirsiniz, geri planda calisan program calismaya devam eder. ( Ama her program bu kurala uymaz !!! ). Dikkat edilmesi gereken birsey vardir bu islemi yaparken geri plan'a attiginiz programin sizden bir input istememesi. Eger boyle bir program calistirip arka plan'a atarsaniz, program arka planda sizi bekler !. -- o -- E.6-) Bir programin ciktisini diger bir programda nasil kullanabilirim ? Bu isi | (pipe) isarteti ile yapabilirsiniz. Ornegin : w | grep e065247 /home/e065247/m>w | grep e065247 e065247 pts/5 11:50PM 1 5 5 telnet e065247 pts/7 11:56PM 0 1 0 w e065247 pts/12 11:50PM 2 0 0 telnet Burada en sol taraftaki programin ciktisini, diger taraftaki programa input olarak aktariyoruz. Bu komut e065247 isimindeki kullanicin neler yaptigini gosterir w komutunu kullanarak. E.7-) Bir programin ciktisini bir dosyaya nasil atabilirim ? > yada >> isaretlerini kullanarak bu isi yapabilirsiniz. > isareti yeni bir dosya olsuturur; >> isretide daha onceden varolan bir dosyaya ekler. Ornek : w > kim more kim -- o -- E.8-) Dosya isimleri ile ilgili bir sinirlama varmi ? Dosya isimleri konusunda Unix'in oldukca genis haraket imkani vardir. Teorik olarak, ikisi disinda ASCII table'indaki tum karakterleri dosya isminde kullanabilirsiniz. Kullanamayacaginiz karakterler sadece "/" (directory yi gosterir) ve "\0" ( yani EOL karakteri)'dir. Bununlarin disinda herseyi kullanabilirsiniz. Dosya isimlerinin uzunluklari konusundada oldukca genis imkanlariniz vardir. Hernekadar bazi eski tip makinlerede 14 karakter sinirlamasi varsada yeni tip makinelerde bu sayi 255 tir ! Icinde " " (bosluk) bulunan bir dosyayi olusturmak istediginizde yada silmek istediginizde ismi "" isaretlerinin icine almaniz gerekir. Ayni sey mv,cp,rm vs. turu dosya programlari icinde gecerlidir. ---------------------------------------------------------------------------- F - Son Soz ----------- Eger bir sorunum olursa ne yapmaliyim ? Oncelikle sorununuzun oldugu programla ilgili manual'lari okumanizi tavsiye edebilirim. Manualin kullanimi oldukca basittir ; man komut_ismi Ornek : man ls derseniz ls komutu ile ilgili hayli genis bir help alabilirsiniz (Tabii ingilizce ! ). Baslangic olarak "man man" komutunu isletmenizi tavsiye edebilirim. Eger sorunuzu man ile cozemediyseniz bunu unix ile ilgli bir tartisma listesine sorabilirsiniz. Tukiyede unix ile ilgili 2 tane tartisma listesi vardir. Birincisi unix-all@bilkent.edu.tr adresindedir. Listeye uye olmak icin icinde sub unix-all isminiz soy_isminiz bulunan bir mail'i listserv@bilkent.edu.tr adresine yollamaniz yeterli olacaktir. Bundan sonra listeye yollanan her mail'in bir kopyasi size de yollanacaktir. Herhangi bir sorunuz olmasa bile gecen tartismalari izlemenizde buyuk yarar vardir. Eger bir sorunuz olursa sizde bu listeye bunu sorabilirsiniz. Listeye mail yollayacaginiz zaman listserv@bilkent.edu.tr adresine DEGIL, unix-all@bilkent.edu.tr adresine yazmaniz gerekir. Eger listserv'de yeni iseniz icinde help yazisi bulunan bir mail'i listserv@bilkent.edu.tr adresine yollayin. Size temel listserv komutlari yollanacaktir. Listeye kaydolma ile ilgili bir sorunuzu olursa bunu asagidaki listowner lara bildirebilirsiniz. akgul@bilkent.edu.tr ( Musatafa Akgul ) yada e065247@narwhal.cc.metu.edu.tr ( Murat Balci ) Diger unix listesi'de UNIX-TR@TRITU.BITNET adresinde dir. Ancak suan icin ciddi hat sorunlarinin olmasi sebebi ile bu listeyi kullanmanizi tavsiye etmem.