Mustafa Akgul (akgul@bilkent.edu.tr)
Bilgisayar Aglari gittikce artan bir sekilde gunluk yasamimiza girmektedir. Servis sektorunde bunun orneklerini tasiyoruz: ozellikle finans/bankacilik, ulasimda her gun karsi karsiyayiz. Gelismis ulkelerde bu diger tum sektorlere dagilmis durumda.
Her modern isletmede yerel ag hem isletmede uretimi yoneltme/planlama, denetlemekte kullanilmakta, hem de kurum ici haberlesmede ve arastirmada kullanilmaktadir. Uluslararasi calisan bir kurum icin ise iletisim ve elektronik nesne degisimi bilgisayar aglari uzerinde oturmaktadir.
Iyi calisan bir devlet yapisi icin dagitik veri yapilari ve bunlarin konusacagi bir ag olmazsa olmaz bir kosuldur. Bu hem etkin insana saygili, hizli bir hizmet icin, hemde denetim icin gereklidir. Bu agin icinde sadece DIE, DPT, TSE gibi bilgi bankasi durumundaki kurumlar degil, nufus, vergi, adalet, guvenlik birimleri, saglik, kisaca tum birimleriyle kamu bilgisayar aglari uzerinde olmak zorunda.
Politikacilarimiz her ile hatta geliskin kasabalara universite kurmak istemektedir. Gerekli yatirimlar yapilir, insan gucu planlamasi yapilir, ulkenin gelisen dinamikler icinde ihtiyaci olan egitilmis insan gucu yetistirmek icin onlemler alinirsa, bu cok sevinilecek bir gelisme olacaktir. Internet ozellikle arastirmacilar icin klasik kutuphanelerin onune gecmis durumdadir. Ayrica, hesap yogun islerde bilgisayar aglari ulkenin bazi merkezlerine yerlestirip, ilgili herkesin kullanimina acmak mumkundur. Gelisen Internet teknolojileri uzaktan egitime yeni olanaklar sunmaktadir. Bu nedenle ulkenin her tarafina yayilan Universiteler ancak yuksek kapasiteli bir ag ile hayatiyet kazanabilir.
Ozel sektorun ise boyle bir agdan kazanacagi cok sey var. Tum isbirligi yaptigi partiler bu tur bir ag uzerinde olacagindan bilgi ve is mekanizmalari hizlanacak, kendi dagitim agini kolayca kurabilecektir. Karar almak, urun tasarlamak, pazarlama icin pek cok bilgiye kolayca erisecek, gerekli kurum ve kisilerle iliskiye gececektir. Modern imalat sistemlerinde uretim zaten yerel ag uzerinde bilgisayar kontrolu ile yapilmaktadir.
Burada onerilen planli bir sekilde tum ulkeyi kapsayacak, kamudan ozel sektore, egitim ve arastirma kuruluslarindan, kutuphanelere, sendikalara, meslek ve sivil toplum orgutlerine, ciftci birliklerinden, esnaf odalarina kadar herkesi iceren, siradan vatandasin kolayca baglanabilecegi bir {\bf Ulusal Bilgisayar Agi} kurulmasidir. Bu agi parca parca zaten zaman icinde kurmak zorundayiz. Bunu orgutlu bir sekilde kurarsak cok daha ucuza, erken kurabiliriz. Hem olcek ekonomisi gundeme gelir; hem de olusacak uzmanlik sayesinde onemli kazanclar ortaya cikar. Boyle bir agi isletecek planliyacak, bagimsiz bir orgut kurulmasi gerekir.
Bilindigi gibi Internet'de elektronik nesneler kucuk paketler halinde tasinir. Bu ise, buyuk bir etkinlik kazandirmaktadir. Telefonla kiyaslarsak, telefonda bir kapali devre olusmakta ve bu devre sadece tum kapasite bu iki kisiye ayrilmaktadir. Bunlar konusmayip bekledigi surece de hat atil beklemektedir. Halbuki Internet'de o zaman baskasina ait paketler kolayca gecebilmektedir. Ayrica istatisteksel olarak bu buyuklukte bir agda toplam performansi ortalama davranis bicimi belirler; bir diger deyisle olcek ekonomisi faaliyete gecer ve hat kullanim etkinligi artar.
Ben soz konusu agin Internet temelli olmasini oneriyorum. Internet acik mimarisiyle her bilgisayar firmasinin rahatca calisabilecegi, kimsenin dogal olarak dislanmiyacagi bir agdir. Ayrica, IP uzerinden baska protokolleri desteklemek de mumkundur (tunnelling).
Denebilirki, ortalikta bir suru guvenlik sorunu var. Internet cok hizli bir sekilde bu sorunlarin uzerinden gelmektedir. Guvenli protokoller uzerinde calisilmaktadir; Netscape firmasi `Website' denilen web sunucusunun tamamen guvenilir bir surumunu sunmaktadir, PGP pratik olarak cok guvenlidir.
Ulusal Bilgisayar Agi projesini toplumun bir mega proje olarak alip gerekli ilgiyi gostermesi icin bilgisayar sektoru, universiteler, meslek orgutleri olarak isbirligi yapip kamu oyu olusturmaliyiz. Buna paralel olarak TT'nin tekelinin kirilmasi ve iletisim sektorunun rekabete acilmasi, kisisel haklar, mahremiyet, sifreleme, gibi yasal sorunlari da gundeme getirmeliyiz. 21. yuzyila yada Bilgi Toplumuna ulasmak isteyen bir Turkiyenin cok fazla bir secenegi yoktur.