Mustafa Akgul (akgul@bilkent.edu.tr)
Alvin Toffler yillardir insanligin bilgi toplumuna
gecisinin habercisidir. Internet ise bilgi toplumuna giden
yolun bir onornegidir. Toffleri savunanlarla, Turkiye'de
Internet'i yaymaya calisanlar arasindaki diyalog eksikligi
degismesi gereken tipik bir ``Turkiye goruntusu''dur.
Gecen hafta birbiriyle ilintili uc onemli olay yasandi. 16 Kasim'da Ankara'da Turk Telekom (TT) tarafindan acilan Internet Omurga Ihalesi sonuclandi. 17-18 Kasimda Bilkent Universitesinde Internet Konferansi toplandi. Istanbul'da ise 17 Kasimda Alvin Toffler `3. Dalga ve Bilgi Toplumu' konusunda konustu. Ankara`da olan ilk ikisi arasinda organik bag vardi. Fakat Ankara ve Istanbul ekipleri arasinda hic bir diyalog'un olmayisi ve bu kopuklugun devam etmesi ilginc bir olgudur. Alvin Toffler'i Internet Konferansinda konusturabilmek cok iyi olurdu. Alvin Toffler'in konusmasini yorumlayan yazarlarimizin, Internet Konferansi, Turkiyedeki Internetin sorun ve potensiyelini irdelemelerini beklemek kanimca gayet dogaldir. Tum dunyayi yorumlamaya calisan bir kuramci uzerinde bunca dusunen aydinlarimizin, ongorulenlerin pek cogunu hayata gecirme potensiyeli olan, hedeflerin bir oncusu olan Internet icin de ilgi gostermelerini beklemek hakkimizdir. Toplumumuzda eksik olan diyalogu, bunu saglamak konusunda engin olanaklar sunan Internet konusunda saglayabilmeliyiz.
17-18 Kasim'da Bilkent Universitesi'nde yapilan "Turkiye'de Internet" Konferansinda, Internet'le ilgili kesimler: yoneticiler, firmalar, kullanicilar, meraklilar bir araya geldiler. Cok kisa surede esas olarak Internet'in olanaklari kullanilarak tamamen demokratik bir sekilde orgutlenen bu konferans, herkesin beklentisinin cok ustunde bir katilimla gerceklesti. Gunluk katilimci sayisinin 1000'i asmasi ve Turkiye'nin her yerinden gelen katilimcilarin gosterdikleri heyecan Turkiye'de Internet'in gelecegi konusundaki umutlari artirdi.
Turk Telekom Genel Muduru ve Genel Mudur Yardimcisi konferansa aktif olarak katildi. Konusmaci ve panelist olarak ilk defa bu tur bir konferansa katilmalarini sevindirici buluyoruz. Ozellikle "Ulusal Bilgisayar Agina Dogru" isimle panelde TT'ye yapilan elestiriler sektorun TT'den ne kadar sikayetci oldugunu gosterdi. TT'nin bu sikayetler karsisinda, ve baska sorulara gosterdigi tavir, TT'de bazi seylerin degisme egilimine girdigi ve duyarli olma cabalarinin basladigi goruntusu verdi. Gosterilen tavrin TT'nin bu konularda, universite ve bilgisayar sektoru ile diyaloga girme cabasi olarak degerlendirmek istiyor ve desteklemesi gerektigini dusunuyorum.
16 Kasim'da TT'in Internet icin dusundugu gelir paylasimi esasli ihale sonuclandi. Ilk elemeyi gecen 3 aday arasindaki acik indirme, gelirin % 70'i TT'ye verilmek kosuluyla ODTU--Sprint--Satko konsorsiyumu tarafindan kazanildi. Sonucun, TT yonetim kurulu onayindan sonra kamuoyuna aciklanmasi bekleniyor.
Bilindigi gibi ODTU-TUBITAK isbirligi ile Turkiye'nin, Nisan 1993 de tanistigi Internet son zamanlarda tikanmisti. Bu gune TR-Net ekibinin yogun cabalari ile gelen Turkiye'deki Internet, esas olarak kamunun farkinda olmayisi, koordinasyon eksikligi, mali ve teknik sikintilar ve bilgi eksikligi ile emekleme asamasinda tikanmisti. TT, tekelci suclamalari uzerine, TR-Net ile olan gorusmeleri iptal edip, Internet servisini yayginlastirmak hedefiyle ihaleye cikmisti.
Peki bu onerilen ve Ocak ayi icinde faaliyete gecmesi beklenen ag Ulusal Ag sayilabilir mi? Ya da Ulusal Ag nasil olmalidir? Kanimizca bu soruyu tum kamuoyunun tartismasi gerekir. Tum bu konulari TT, universiteler ve bilgisayar/telekomunikasyon sektorunun isbirligi ile arastirilmali, deneysel aglar kurulmasi gibi mekanizmalari ortaya cikartmaliyiz. UBAG (Ulusal Bilgisayar Aglari Grubu) iyi bir adimdir.
TT'nin omurganin isletilmesi konusunda detaylari henuz belirlenmemis bir cok proje soz konusu. Bu konularda, belirsizlik gidene kadar, supheyi TT lehine yorumlayarak, Ulusal telekomunikasyon orgutumuzun kendisinin kisa vadeli gelirlerinden cok, buyuk dusunerek hepimizin uzun vadeli cikarlarini gozeten kararlar alacagini umud etmek istiyoruz.
Ihale sartnamesi Ankara-Istanbul-Izmir ucgeninde 256-128-128'Kilobit/saniye'lik hat ve Ankara ve Istanbul'dan Amerika'ya 512K'lik cikisi orgormektedir. Dusunulen bu kapasite omurga icin cok dusuktur, ve bu onerilenin bir ulusal omurga oldugunu soylemek cok zor. Turkiye dis baglantisinin ve onerilen omurganin yetersizligi, ornegin ABD'de Georgia eyaletindeki Teknoloji Enstitusu bir baska kurumla birlikte 100 Megabit/saniye kapasite ile Internet'e bagli oldugunu gozonune alinirsa ortaya cikar. Keza, Cornell Universitesinde Internet baglantisi T3 yani saniyede 45 Megabit`tir. ABD'de eyalet omurgalarinin gigabitler duzeyinde oldugunu hatirlatmakta yarar var. TT yonetimi kapasiteyi gerektigi zaman artiracagini beyan etmistir. Konsorsiyumun bu konuda olumlu katkilari olmasini bekliyoruz.
Belirtilmesi gereken bir diger nokta % 70 gelir payinin cok yuksek olmasidir. Endisemiz, son kullaniciya bu maliyetlerin binmesi ve Internet'in daha dogmadan bogulma tehlikesidir. Bilindigi ABD'de NSF Internet'i NSFNET kanaliyla uzun yillar kurmus, buyutmus, korumus ve yayginlastirmistir.
Internet, Turk toplumunun modernlesmesine, bilim ve teknoloji uretilmesi, ve demokratik bir toplum olmasi yolunda onemli bir yatirimdir. Internet'i, az sayida kisinin merakinin olusturdugu para kazanilacak bir olanak olarak degil, toplumun gelecegine bir yatirim olarak degerlendirmek gerekir.
Bu ulke, ornegin turizm ve ihracati tesvik icin kucaklar dolusu para harcadi; bir oranda karsiligini da aldi. Bu kapsamda arastirma gelistirme, bilgisayarlasma ve Internet konularinda da benzeri harcamalari yapmalidir. Bu konularda getiri orani daha fazladir. Ulkenin her yil 1 kilometrelik otoyol karsiligi kadar bir harcamayi Internet'e yapmasi bu alanda cok buyuk bir sicramaya neden olacaktir.
Bilgisayarlasma ve Internet cagdas demokratik bir toplum olma, bilim ve teknoloji ureten bir ulus olma cabamizin onemli araci ve parcasi olmak zorundadir. Bu kadar hayati bir konuda toplumu olusturan cesitli kesim ve katmanlar, orgutler ve uzmanlarca konunun cesitli boyutlarinin enine boyuna arastirilip, tartisildiktan sonra bir toplumsal uzlasmaya varilmasi ve bunun Ulusal Bilgisayarlasma Master Plani olarak tescil edilmesi gerekir. Boyle bir Master Planin siyasi parti ve hukumet programlari, 5 yillik plan ve yillik planlara girme vakti coktan gelmistir.
Tum kamuoyunu bu konulari tartismaya, ozellikle siyasi partilerimizi secim bildirgelerinde bu konularda yer vermeye cagiriyoruz.