Dunyada 25 yilini kutlayan Internet, Turkiye de 3
yilini doldurdu. Son yilini TT ile pazarlikla geciren
Turkiye Internet'i, tekelcilik ve yuksek fiyatlar
nedeniyle henuz dogarken bogulma tehlikesi ile karsi
karsiyadir. ``Gunumuzun Matbaasi'' olan
Internete sahiplenecek kadrolara araniyor.
Unutulmasinki, Internete yatirim ulkenin gelecegine yatirimdir.
Bilindigi gibi Internet, hemen hemen tum ulkeleri kapsayan uzerinde 10 milyon'dan fazla bilgisayarin oldugu, 50-60 milyon insanin kullandigi ve uzerinde 150 000'i askin Web'in bulundugu en buyuk bilgisayar agidir. Arastirmacilar icin bir ag olarak basliyan Internet, coktan bu niteligini yitirmis, elektronik nesne degisimi esasina gore calisan bir {\bf iletisim} ortamidir. Uzerinde bilimsel bilgi, her cesit elektronik kultur urunu, ticari ve sanayi bilginin degistirildigi, giderek elektronik ticaretin yesermekte oldugu bir ortam haline gelmektedir. Uzaktan calisma, uzaktan teshis, ve uzaktan egitim gibi konularda her gun yeni olanaklar ortaya cikmaktadir. Mesafe, yer ve zaman etkisinin azalmasi, insanlarin kendi istedikleri zaman ve hizda, tam metin dokumanlara erisimi toplumsal hayatta onemli degisikliklere ortam hazirlamaktadir. Ote yandan, oyunlar, eglence mekanizmalari, kisiler ve gruplar arasinda yeni haberlesme ortamlari ile yeni bir sosyolojik/psikolojik olusum meydana gelmektedir.
1960'lardan beri sanayilesmenin bir otesi olarak ileri surulen {\bf `Enformasyon Toplumu'}, `Bilgi Toplumu' gibi kavramlara giden yolda bir asama, ve bir anlamda bir onmodel (prototip) olarak Internet karsimiza cikmaktadir.
Gecenlerde 25 yilini dolduran Internet, uzun yillar devletin korumasi ile ozenle buyutuldu. Yavas yavas ticari firmalar, devlet kurumlari, sivil toplum orgutleri ve vatandaslarin kullanimina acildi. ABD'de son bir kac yilda, her kesimin ozgurce kullandigi, ticaretin ve elektronik nesne degisiminin cok gelistigi bir ortamda, devlet aradan cekilmeye karar verdi, ve destegini azaltti. Ama tum dunyada ulkelerin, ``Enformasyon Alt Yapisi'', ``Enformasyon Master Plani'' gibi kavramlar etrafinda hukumetler duzeyinde ciddi kurumsal orgutlenmesi var. Ornegin, Kalifornia ve Kuzey Karolina'da tum okullari Internet'e baglamak icin kampanyalar acilmaktadir.
Tum dunyada Interneti bilim adamlarini bir araya getirme, uluslararasi calisma guruplari olusturma, mevcut kulturel mirasi paylasma, ulkeler arasi ticari/sanayi isbirligini artirmak icin kullanma yolunda model projeler gelistirilmektedir. Ornegin, Fransa, Italya ve Yunanistandaki muzeler veri tabani olusturma; ve muzeci, gumruk uzmanlari ve genel halka degisik detayda bilgilere Internet uzerinden erisim projesi hayata gecmek uzeredir. Bunlara ek olarak devletin yeniden yapilanmasi, toplumsal denetim, demokratiklesme konularinda ortaya yeni olanaklar cikmakta ve bunlar surekli gelistirilmektedir.
Turkiye Internet'le 3 yildir tanismaktadir. Su anda 8-10 000 bilgisayar, 50-60 000 kadar kullanici 200'un altinda kurumsal baglanti ve 150 kadar'da web vardir. Universitelerin ve Tubitak'in disinda kullanici sayisi, iyimser bir tahminle 5-6 000 olarak tahmin edilmektedir. Bir DPT projesi olarak ve ODTU-Tubitak isbirligi ile yurutulen TR-NET projesi kaynak, koordinasyon ve yetki eksikligi yuzunden tikanmis, ve bu durumdan cikis icin ticari bir orgutlenmeye gerek duyulmus, ve bu nokta da TT Internet'in farkina varmis ve gelismelerin yonu degistirmistir. TR-NET ile yapilan gorusmeler, daha kapsamli bir proje lehine kesilmis ve TT Ulusal Omurga ihalesini acmistir. Boylelikle Turkiye son bir yilini nasil ticarilesecegini TT ile pazarlikla (once ODTU-Tubitak, sonrada ODTU-Satko-Sprint Konsorsiomu) gecirdi. Turk toplumu, dis dunyadan gelen ``Internet Modasinin'' etkisinde kaldi, fakat Internetin ne oldugunu birinci elden gorme, yasama olanagina sahip olamamistir. Ne yaziktir ki, bu gun Internet tartismalarina katilan, yazan, ileten, karar veren arkadaslarimizin, yoneticilerimizin buyuk cogunlugu Internet'i birinci elden gozlemliyememislerdir. Bugun kolay, duzgun ve hizli Internet erisimi Universitelerde bile cok kucuk bir azinligin sahip oldugu bir olanakdir. Su anda kurulu olan Internet altyapisi ve dis baglanti kapasitesi, maalesef, komik denecek duzeydedir.
Internet, toplumumuzun cagdaslasmasi, demokratiklesmesi, kalkinmasi, gelismis ulkeler arasina katilmasinda hayati onemi olan, simdi yapilacak bir yanlisin etkilerinin cok uzun omurlu olacagi onemde bir konudur. Su ana dek, Internete tumuyle sahip cikan Ulusal bir kurum olmamistir. ``Enformasyon Master Plani'' gibi kavramlar daha yeni yeni tartisilmaya baslamistir.
Internet'i ilk iki yil fark etmeyen, ve hala aktif bir Internet kullanicisi olmiyan TT, ticarilesme asamasinda Internet'e sahiplendi ve 7 yil kapsamli bir ihale ile gelirin \%70.2'si TT'ye kalmak uzere ODTU-Satko-Sprint konsorsiomuyla omurgayi kurma ve isletme konusunda anlasti. Ocak 15'inde calismaya baslanacagi defalarca aciklanan omurga Haziran'a ertelendi ve fiyatlar bir turlu resmen aciklanamadi.
Sorun TT'nin gelir payinin cok yuksek olusundan, konsorsiomun fiyatlari yuksek tutmak zorunda kalisi, bunun ise hem rekabeti kisitlayici etkisi hemde son kullanicinin odemek zorunda kalacagi ucretin cok yuksek olmak zorunlulugu ve/veya alacagi servisin cok dusuk olmasi gercegidir. Bu ise Internet'in daha dogarken bogulmasi anlamini tasiyor. TT'nin universiteler icin onerdigi ucret kabul edilemiyecek kadar yuksektir.
Internet'in buyumesi, serpilmesi icin zaman vermek gerekir. Ulke icin hayati onemi olduguna inandigimiz Internet'in geleceginin, TT'nin birkac yillik gelir hesabina gore degerlendirmek cok yanlis olur. Internet'in sahibinin TT degil, Bilim ve Teknoloji Bakanligi olmak gerekir. Internet icin hem rekabeti hemde devlet destegini bir arada saglamak zorundayiz. Daha once'de belirttigimiz gibi, ozel sektorun kalesi ABD'de Internet yillarca desteklendi, hala da destekleniyor.
Bu ulke yillarca Turizm, Ihracat gibi sektorleri bonkorce tesvik etti; bu cabalarin sonunda da bazi seyler basarildi. Internet'i tesvik etmek, bilimi, arastirma gelistirmeyi, egitimi, demokrasiyi, seffafligi, dis ticareti, turizmi v.b. dunya ile butunlesmeyi tesvik etmektir. Internet'in bir ag teknolojisi oldugunu gozonune alirsak, devletin yeniden yapilanmasi, etkinliginin artmasi, genis kitlelere, egitim ve saglik gibi hizmetlerin goturulmesi, Internet'den gecmek zorundadir. Unutulmasinki, Internete yatirim ulkenin gelecegine yatirimdir.
Internet kamu oyu, Internet'i 20-30 yillik bir zaman dilimi icinde bilim, teknoloji ve bilisim politikalari kapsaminda, Turkiye'nin gelisen dunyada yeni dengeler icinde yerini almasini sagliyacak mekanizmalar; kendi devlet yapisini daha etkin, hizli, insana saygili yapma, toplumu cagdas, demokratik hale getirme projeleri acisindan degerlendirecek, siyasal, burokratik, akademik, sanayi/ticari ve toplumsal kadrolarin sahiplenmesini bekliyor.