FTP (File Transfer Protocol) Internete bagli bir bilgisayardan digerine (her iki yonde de) dosya aktarimi yapmak icin gelistirilen bir internet protokolu ve bu isi yapan uygulama programlarina verilen genel addir. FTP protokolu ile bir baska bilgisayardan/bir baska bilgisayara dosya aktarimi yapilirken, o bilgisayar ile etkilesimli-ayni anda (on-line) baglanti kurulur ve protokol ile saglanan bir dizi komutlar yardimiyla iki bilgisayar arasinda dosya alma/gonderme islemleri yapilir.
2a.2 FTP yapmak ta ne demek? FTP yapmak icin nelere ihtiyacim var?
FTP yapmak, bir bilgisayara FTP protokolu ile baglanmak eylemini anlatan yari Turkce yari Ingilizce bir deyimdir. FTP yapmak icin,
Tabii butun bunlarin yaninda, FTP yapabileceginiz, sizin erisebileceginiz internete erisimi olan bir bilgisayar!!! ve bir FTP istemci (client) programi.
2a.3 FTP nasil yapilir? Temel FTP komutlari nelerdir?
seklindedir. Bundan sonra, ilgili bilgisayara baglanildiginda, kullanici numarasi ve parola (password) sorulur. Daha sonra da, o kullanicinin makinasina baglanilmis olur. Bu sekilde, etkilesimli bir ortamda, (genellikle ftp> ile gosterilir) bazi komutlar verilerek iki makina arasinda dosya islemleri, ayrica baglanilan makinada bazi temel dosya/disk islemleri (dizin acma, dosya silme vb) yapilabilir. Bazi temel FTP komutlari ve islevleri asagida listelenmistir.:
FTP islemi sirasinda, guvenlik olarak, baglanacagimiz makinadaki kullanici numarasi (User Name) ve parola (Password) bilgilerini bilmemiz gerekir (Program, bunlari bize sorar). Baglanilan makina, kisiye ozel ve parolasini sadece bizim bildigimiz bir makina olabilecegi gibi, herkese acik bir program arsiv merkezi de olabilir. Boyle merkezlere herkesin kolayca erisip dosya almasini saglamak icin tek tip bir kullanici numarasi tanimlanmistir: ANONYMOUS . Boyle merkezlere ftp yapildiginda kullanici numarasi olarak anonymous girildiginde, bizden parola olarak KENDI E-MAIL ADRESIMIZI girmemizi ister. Anonymous ftp merkezleri, kullanici numarasi olarak FTP girilmesini de kabul etmektedirler. Sifre olarak kesinlikle kullandiginiz bilgisayarin sifresini GIRMEYIN!
ftp ftp.itu.edu.tr user FTP password ucgokcol@vm.cc.itu.edu.tr
verilebilir. Burada, sifre olarak e-mail adresinin girilmesi genellikle istatistiki amaclar icindir. WWW/Gopher uzerinden yapilan anonymous FTP'lerde sifre girilmesine gerek kalmaz.
Asagida, ftp.metu.edu.tr (ODTU Arsivi)'ye yapilan ornek bir anonymous ftp gorulmektedir.
ftp ftp.metu.edu.tr Connected to 144.122.1.101, port 21 220 rorqual FTP server (Version wu-2.4(4) Mon Nov 14 12:52:17 MEST 1994) ready. USER (identify yourself to the host):ftp >>>USER ftp 331 Guest login ok, send your complete e-mail address as password. Password: >>>PASS xxxxxx 230-########################################################################## 230-## Welcome to the Middle East Technical University Archive ## 230-########################################################################## 230- 230-Hello ftp@term4.cc.itu.edu.tr ! 230-You are the 12. anonymous user. 230-Maximum number of users allowed is 100. 230-Mirrored sites are placed under the directory /pub/mirrors 230-This archive is maintained by ftpload@ftp.metu.edu.tr 230- 230- ATTENTION! 230- 230- You can reach this archive via FSP at port 21. 230- 230- We have some aliases for directory names: `quote site alias' will list them 230- Also, you can reach these directories via `cd alias-dir' command 230- independent of your current location; e.g., 230- `cd gnu' instead of `cd /pub/2mirrors/gnu'. 230- 230- 230- 230 Guest login ok, access restrictions apply. ftp>dir >>>PORT 160,75,2,203,21,15 200 PORT command successful. >>>LIST 150 Opening ASCII mode data connection for /bin/ls. total 72 drwxrwx--- 2 276 ftp-adm 512 May 1 04:59 adm drwxr-xr-x 2 276 ftp-adm 512 Aug 23 1994 bin drwxr-xr-x 2 276 ftp-adm 512 May 5 08:20 dev drwxr-xr-x 2 276 ftp-adm 512 Nov 16 08:19 etc drwxr-xr-x 2 276 ftp-adm 512 Aug 22 1994 lib drwxrwx--- 6 276 ftp-adm 512 Apr 11 11:40 log drwxrwxrwx 2 root system 1024 May 5 04:52 lost+found drwxr-sr-x 18 276 ftp-adm 512 May 11 04:56 pub drwxr-xr-x 3 276 ftp-adm 512 Aug 22 1994 usr 226 Transfer complete. ftp>cd pub >>>CWD pub 250 CWD command successful. ftp>
2a.5 WWW ve Gopher uzerinden FTP nasil yapilir?
FTP yapmanin bir diger yolu da, WWW ve Gopher uzerinden FTP yapmaktir. Bu yontem hem kullanim acisindan daha kolaydir (komutlari ezberlemek /bilmek zorunda degilsiniz) hem de daha efektif sonuclar alirsiniz. Binary bir dosyayi, yanlislikla, standart FTP programlari ile kolayca -yanlislikla- ASCII modda almaniz mumkun. Bu gibi sakincalar WWW/Gopher uzerinden yapilan FTP'lerde ortadan kalkmaktadir. Ayrica, Bookmark ve cache ozelliklerinden dolayi da sagladiklari bazi kolayliklar vardir. Cogu WWW istemcisinin sagladigi grafik ara birim ozelligini de unutmamak gerek. Boylelikle, soz gelimi standart grafik formatlarinda olan bir resim dosyasini aldiginiz anda goruntuyu ekrana da gonderebilirsiniz. FTP yapmanin bu 'farkli ve kolay' yolunu Gopher ve WWW kisimlarinda bulabilirsiniz.
Problem, e-mail adreslerinde gorulen "@" karakterinin VM sistemlerinde satir sonu (line end) karakteri olarak tanimlanmasindan kaynaklaniyor. FTP yapmadan once, "TERM LINEND OFF" komutunu verirseniz problem ortadan kalkacaktir.Bu komutu PROFILE EXEC dosyanizin icine ayri bir satir olarak koyarsaniz (bu durumda, tirnak icinde ('TERM LINEND OFF' olarak) vermeniz gerekebilir) her makinanizi yeni actiginizda bu komutu yazmaktan kurtulursunuz.
Bu problem, VM/SP'nin dosya isimlendirme sisteminin farkliligindan kaynaklaniyor. VM/SP icin GET komut formati :
GET [alinacak_dosya_adi] [alindigindaki_ismi.uzantisi.modu]
seklinde verilebilir. Ornek olarak, baglandigimiz FTP arsivinden INDEX isimli bir dosyayi almak istersek,
GET INDEX INDEX.TXT
diyebiliriz. Bu durumda dosya, A diskinde INDEX TXT isminde saklanacaktir. sample-index.tar.Z isimli bir dosyayi da gecici olarak olusturdugumuz T diskine almak isteyelim. Bu durumda uygun GET komutu;
GET sample-index.tar.Z S_INDEX.TARZ.T
olabilir. (Binary transfer etmeyi ve dosyanin orijinal formatinin bicimini unutmayin!!!). Boylece ilgili dosya T diskine S_INDEX TARZ olarak kopyalanacaktir.
2a.8 FTP yaparken, bir dosyayi nasil almadan okuyabilirim ?
Teknik olarak bunu yapamazsiniz. Bir dosyayi goruntulemek icin onu transfer etmelisiniz. FTP ortamindan cikmadan, aldiginiz bir dosyayi listeleyebilirsiniz. Bunun icin, unix'te '!cat [dosya_adi]', vm/cms'te 'CMS type [dosya adi]' kullanilir. Bu komutlari FTP ortamindan cikmadan verin. Eger WWW uzerinden FTP yapiyorsaniz, 'Configure viewer' seceneginden alacaginiz dosya tipine uygun bir viewer tanimlayarak (txt dosya icin bir editor) dosya transferini dogrudan ekrana yonlendirebilirsiniz. WWW sadece TXT dosyalarin degil, diger formatlardaki dosyalarin da (ses, goruntu, video vb) transfer edilirken ekrana yonlendirilmesini saglar.
2a.9 Ismini bildigim bir dosyanin hangi FTP merkezinde oldugunu nasil bulabilirim?
Bu isi yapan sistem ARCHIE olarak adlandirilir. Archie ile binlerce herkese acik (anonymous) FTP merkezindeki milyonlarca dosyanin kayitli oldugu veri tabanlari taranir ve aranan dosyanin (eger varsa) hangi FTP merkezlerinde oldugu ilgili alt dizinleriyle birlikte sorgulayan kisiye bildirilir. ARCHIE, dunyada bulunan degisik archie servis saglayicilarina ARCHIE programi ile dogrudan, yine bu servis saglayicilarina Telnet ile dogrudan baglanarak kullanilabilir ve sorgulama yapilir. Archie sorgulamasi e-mail ile de yapilabilir.
2a.10 FTP yaparken dikkat edilmesi gereken hususlar var mi?
Tabii ki var!! Asagidaki hususlara dikkat etmemek cogunlukla bir suru bosa giden zamaniniza mal olacaktir.
2a.11 Internet erisimim yok. e-mail ile FTP yapabilir miyim?M
Evet, yapabilirsiniz. e-mail ile FTP komutlarinin gonderildigi servisler vardir. Bu servisler, komutlari mail gonderen kisinin adina islerler ve sonucu mail ile kullaniciya gonderirler. Eger kullanici bir dosya istemisse, bu, genellikle, uuencode edilmis olarak kucuk parcalar halinde e-mail ile gonderilir (encode/decode hakkindaki bilgiyi "Elektronik Posta (e-mail) ve e-mail Tabanli Servisler" kisminda bulabilirsiniz. Turkiye'de boyle bir servis var. Bu servisin adi 'Bilserv (Bilkent Mail Server)'. Bilserv Servisi Bilkent Universitesi'nde calismaktadir.
Mail server otomatik cevaplama yetenegi olan bir programdir. bilkent-server@bilkent.edu.tr, ve bilserv@bilkent.edu.tr, ya da mail-server@bilkent.edu.tr adreslerine bir dosya icinde gonderilen komutlara gore bazi bilgi ve/veya dosyalari belirtilen adrese gonderir. Program komutlari belirli bir syntax'a beklemektedir; gonderilen dosya'yi okuduktan sonra sayet ciddi bir hata yoksa istenen bilgi ve/veya dosyalari gonderecektir. Program HER ZAMAN bir alindi mesaji (dosya icinde) gonderecktir: hatanin nerede oldugunu ve cok kisa bir komut ozeti gonderecektir.
Bilkent Mail Server hakkinda daha ayrintili bilgiyi, 'bilserv@bilkent.edu.tr' adresine bir e-mail mesaji icinde HELP komutunu gondererek elde edebilirsiniz.
satirlarini bu adrese gonderirseniz, bilserv'i ve Bilkent arsivlerini anlatan bir dokumana erisebilirsiniz.
2a.12 Grafik Arabirimli FTP ne demektir?
Klasik anlamda FTP yaparken, bir takim komutlar veririz. Son yillarda gelistirilen bazi programlar kullanicinin bu komutlari vermesine gerek kalmadan grafik bir ara birim ile kullanicinin daha kolay ve komutlari girmeden FTP yapmasina olanak tanirlar. FTP komutlari ya pull-down/pop-up menulerden alinir; ya da tek bir fare tIklatmasi ile degisik FTP komutlari icra edilir. Bu tip programlara bir ornek, Windows 3.1 altinda calisan, John Junod'un gelistirdigi WS_FTP'dir. Unix ortaminda xftp/oftp/mftp, ftptool gibi programlar vardir. Gopher ve Web Icinden yapacaginiz ftp de bu tip ftp'lere benzer.
2a.13 TR'deki FTP merkezleri nerelerdir?
Bunlarin tam listesini Bilkent ve ODTU Web/Gopher'larinda `Internet Services in Turkey' sayfalarinda bulabilirsiniz.
ftp.metu.edu.tr ODTU arsivi(*) ftp.bilkent.edu.tr Bilkent Arsivi (**) ftp.ege.edu.tr Ege Arsivi ftp.itu.edu.tr ITU Arsivi ftp.boun.edu.tr Bogazici Arsivi
(*) ftp.metu.edu.tr, dunyaca populer bazi arsivleri bunyesinde tutmaktadir (mirroring). Bunlardan bazilari;
FTP Merkezi/Dizinler ODTU'deki alt dizin
-------------------- -------------------
sunsite.unc.edu /pub/Linux /pub/linux/sunsite
tsx-11.mit.edu /pub/linux /pub/linux/tsx
ftp.uml.edu /msdos/games_uwp /pub/mirrors/games/games_uwp
ftp.cica.indiana.edu/pub/pc/win3 /pub/mirrors/cica (win/nt arsivi)
ftp.novell.com/pub /pub/mirrors/novell
oak.oakland.edu/SimTel /pub/mirrors/simtel (win/nt/dos)
noc.net.tr/pub/report /pub/trnet/noc/report
ftp.uml.edu/msdos/games /pub/mirrors/games/games_uml
(**) Bilkent Arsivi'nde Internet ile ilgili Turkce/Ingilizce dokumantasyon, cok iyi bir TeX arsivi, PC programlari, internet servis programlarinin kaynak kodlari vb bulunmaktadir. Bilkent Arsivi'ni anlatan bir dokuman ftp://ftp.bilkent.edu.tr/pub/INFO/Turkce/Internet/bilkent-arsiv.dvi 'dan alinabilir. Ayni dokuman .ps (post script) ve .lj (laser jet) formatlarinda da bulunabilir.
FSP (File Send Protocol ?), FTP'ye alternatif olarak gelistirilen bir protokoldur. FTP'ye olan en buyuk ustunlugu, yarida kalan bir dosya transferi islemine kaldigi yerden daha sonra devam edilmesine izin vermesidir. Hat hizlari arttikca bu protokol populeritesini yitirmis ve beklenen asamayi tam yapamamistir.