Belirli bir konu etrafinda ilgili kisilerin haberlesmesi ve bunun sonucunda yardimlasma, bilgi aktarma mekanizmalarinin baslicalari: listeler, bulten tahtalari ve Usenet (Network) News'dur.
Belirli bir konuda ugrasan insanlarin haberlesmesine yonelik liste, bulletinboard, mail-reflector gibi mekanizmalar var. Ana islevi, belirli bir adrese gonderilen mesajin bir grup insana dagitilmasidir. Insanlar, bu mekanizmaya ya kendi istekleriyle abone olurlar, ya da bulletin board ya da news yoluyla okurlar. Bunlari calistiran yazilimlar, listserv, list-manager, robot-mailer gibi isimlerle bilinirler. Unix ortaminda, `sendmail' kanaliyla basit `list manager' kurabilirsiniz. Bazilarinda fileserver ozelligi de vardir; eski tartisma tutanaklarini ve baska kutukleri de istek uzerine ya da otomatik olarak gonderebilir.
Bitnet dunyasinda sadece VM makinalarinda calisan bir `Listserv' programi vardir; ve halen calismakta olan 4 surumu vardir. Bugun Turkiye'de Bilkent, ODTU ve Bogazici'nde Listproc, Ege ve ITU'da Bitnet Listserv'i vardir.
Turkiye'deki bazi listeler sunlardir (su anda 136 tane):
listserv adresleri ise
Bir listserv'i kullanmayi ogrenmek icin o listserv'e `help' komutunu gonderin. Listeler hakkinda bilgi almak, listelere abone olmak, cikmak, opsiyonlarinizi degistirmek icin listserv adresine, ama uyesi oldugunuz listenin uyelerine bir mesaj gondermek istediginizde listenin adresine gonderiniz.
Listeler `moderated' olabilir, listeye uye olmak liste sahibinin onayina baglanabilir. Listeye mesaj gondermek listeye uye olmak kosuluyla olabilir. Listeye gelen mesajlari, istenirse, `digest' formatinda yani ya belirli araliklarla ve/veya yeteri buyukluge erisince gonderilir.
Unix ortaminda calisan listproc, tulp, majordomo, smartlist, almanac, mailbase gibi yazilimlar vardir. Eric Thomas bitnet listserv'ini Unix icin uyarladi. listproc'un da ticari bir surumu CREN tarafindan alindi.
Kurum ici haberlesmede kullanilabilecek BBS sistemleri MH kanaliyla kurulabilir, `discuss' adiyla bilinen bir yazilim var, veya Usenet News kanaliyla da yapilabilir.
Network News, Usenet News ya da kisaca News olarak bilinen bu haberlesme faaliyeti, dunya elektronik ortaminin cesitliligi, demokratik yapisi ve karmasikliginin bir kanitidir. Internet, BITNET ya da UUCP aglarinda News'i alabilirsiniz.
Surekli olarak yeni news guruplari belirli yontemle (oneri, tartisma ve oylama) yaratiliyor.
Su anda 8000 civarinda news gurubu var. Turkiye gelen News guruplarinin en tepesinde gorebildilerimiz:
Bir fikir vermesi icin bazi alt guruplari verelim:
Bir kac ozel guruba dikkati cekmek istiyorum: comp.sources, comp.binaries, comp.archives, news.answers, new.newsgroup. Hemen her gurubun cok sorulan sorular ve cevaplari iceren FAQ (Frequently Asked Questions) kutugu vardir. Ilgilendiginiz konularda onlari bulup okumakta yarar var. Bunlar o news gurupta ve news.answers da peryodik olarak yayinlanir. FAQ'lari her zaman rtfm.mit.edu makinasinda bulabilirsiniz. Bilkent Arsivinde bulunan bazi FAQ'lar:
IUnix ortaminda transfer icin c-news, inn gibi yazilimlar, okumak icinde tin, strn, nn, xrn, trn, rn, gnus gibi yazilimlar vardir. Okuma programlarinin istenmeyen kisi ve konulardaki mesajlari gormeden yok temek icin kill-file denilen mekanizmalar vardir. NNTP kullanarak sadece isteginiz `news article'larini tasiyabilirsiniz. Bunun icin bir NNTP server'e ihtiyaciniz var. Su anda, Bilkent de biz `News'u bu sekilde okuyoruz.
Elektronik Bulten Tahtasi denen mekanizmalar bir kac turludur. Universite gibi butuk kurumlarda, kurum ici kulanicilara hizmet veren bu mekanizmalarda belirli konulardaki bultenleri okuyabilirler, cevap yazabilirler. Okuyucunun bir yere uye olmasi gerekmez. Bu bir anlamda, kurum icinde dagitilan bir News olarak da dusunebiliriz.
BBS, ve CompuServ, American Online gibi ticari servislerde de `Bulletin Board' denen mekanizmalar vardir. Istediginizi okuyabilir, isterseniz cevap yazar veya yeni bir seyler sorabilirsiniz.