Minnesota Universitesi'nde gelistirilen ve adini Minnesota'da yaygin olan sincap benzeri bir canlidan alan bu program, gopher arsivindeki dokumanlara bakmak, almak, cesitli taramalar yapmak, FTP arsivlerine baglanip dosya almak, gecit'lerle sql temelli programlarla etkilesime girmek gibi yetenekleri olan menu temelli bir aractir.
Bir `gopher'dan baska `gopher'lara baglanmak mumkun oldugu gibi, wais, archie, veronica, jughead, phonebook gibi uygulamalara erismek mumkundur. Gopher, ses, goruntu gibi multimedya ortamlarini, postscript ve richtext gibi formatlarinda incelemenize olanak vermektedir. Ayrica telnet uygulamalarina, ve network news'e erisim saglar. Unix mail dosyalarini her mesaj ayri bir dosya olarak sunar.
Bilkent Gopher'inin ilk menusu soyledir:
Internet Gopher Information Client 2.0 pl16 Root gopher server: gopher.bilkent.edu.tr 1. Welcome to Bilkent Gopher 2. Bilkent Services/ 3. Internet Services in Turkey/ 4. Experimental Gateways/ 5. Other Gophers and Information Servers/ 6. World Wide Web/ 7. About GopherMail 8. Gopher_Jewels/ 9. Search Gopher Menu Titles at Bilkent GopherGopher dogrusal bir uzayda calisir. Yukarida gozuken Unix'in en basit `client' programidir. Baska isletim sistemindekiler de ayni mantiksal yapiyi korurlar. Kullanici ya asagi/yukari tuslarini kullanarak ya da dogrudan ilgili sayiyi kullanarak menu'den bir satir secer. Her satir ya bir dosyayi (directory) gosterir `/' , ya bir tarama yapilacak bir satiri '?' ve 'CSO'; bir telnet oturumunu 'TEL' ve 'TN3270'; Hypertext dokumani 'HTML'; ascii text; degisik formatlarda kutukler olabilir: ses, goruntu gibi. Duz kutukleri satirin sonundaki `.' dan anliyabilirsiniz.
Dosya'nin tanimi soyle: onu secerseniz yeni bir cok secenek ortaya cikacaktir. Bir tarama satiri secilince doldurulacak bir menu gelecektir onunuze. Siz istenilen kelime(leri) yazip, tamam isareti verince, tarama yapilip sonuclar size yeni secenekler olarak cikacaktir. Sayet satir bir telnet oturumunu ise, gopher kontrolu sizin makinadaki telnet programina birakmakta; siz telnet'le isinizi biterene kadar beklemektedir. Sayet sectiginiz satir bir goruntu, ses benzeri bir nesne ise ve sizin gopher programiniz ve calisma ortaminiz (pencere, isletim vs) uygun ise o nesneleri gorup isitebilirsiniz. HTML dosyalari ise normal olarak WWW uygulama programlariyla bakilinabilir, ama lynx programi Unix gopher'da telnet gibi kontrol'u alip size o kutuk ve getirdiklerini sunabilmektedir. Diger bir deyisle, lynx programi gopher icinden WWW servisine erismenize izin vermektedir.
Menu'nun altinda kucuk bir yol gosterici vardir: her zaman `?' size bir yardim menusu getirecektir. Unix ortaminda `.gopherrc' kutugu kanaliyla gopher'in davranislarini istediginiz sekilde degistirebilirsiniz. `bookmark' denen nesnelerle, gopher uzayinin derinliklerinde isaret koyup, oralara zahmetsizce gidebilirsiniz. Her hangi bir gopher'a dogrudan gopher gopherin-adresi gopherin-portu komutuyla baglanabilirsiniz.
Gopher sunucu ve istemciyi derlemek icin `Makefile.config', ve `conf.h' dosyasinda secim ve duzenlemeler yapmak gerekir. Bu dosyalarda kendiliginden baglanilacagi yeri, portu, gopher arsivinin yerini ve config dosyalarinin yerini secersiniz. Bunlari komut satirinda degistirebilirsiniz. `-c' softlink'leri kabul etmesini saglar. Bir dizinde nesneler abece sirasinda sunulur. Adi . ile basliyan dosya ve dizinler ozel islem gorurler. Sira ve nesne isimlerini .link, .names dosyalari ve .cap dizinindeki dosyalari kullanarak degistirebilirsiniz. Sunucunun davranislari gopherd.conf, local.conf, gopher.rc, gopherremote.rc, .gopherrc dosyalariyla belirlenir.
Sayet gopher uzerinden wais'le indekslediginiz bazi dokumanlar sunmak istyorsaniz, wais'in daha once derlenmis olmasi ve gopherd'yi wais `destegiyle' derlemis olmaniz gerekir. Bu durumda yerel .src dosyalarinin gerektirdigi wais sunucu gorevlerini gopherd yapar.
go4gw Perl temelli bir gecit program kumesidir. Bunun icin go4gw, go4gw.conf ve istenen ilgili programlara ait dosyalarda bazi duzenlemeler yapmak yapmak ve /etc/services, /etc/inetd.conf'da gerekli duzenlemeleri yapmak gerekir. Finger, archie, nntp, mail, gopher-to-gopher, webster gibi programlari gecit kanaliyla sunmak mumkundur.
Gopher dizinlerinde IP temelli erisim kontrolu yapmak mumkundur. 2.1.x'le birlikte sifre temelli erisim kontrolu da mumkundur.
Shell script'leri ve bazi baska programlarda sql gibi veri tabani programlarida gecit yoluyla gopher icinden erisilebilinir. Gopher+ (yani Unix gopher'i) ask form'lari destekler. Ask form'lari web'in formlarina benzer ama biraz daha az yeteneklidir. Kutuphane uygulamlarinda kullanilan z39.50 bir ask form arayuzune sahiptir. Ask formuyla kredi karti kullanim denemeleri de yapiliyor.
Unix'de yaygin bir diger sunucu olan GN ayni zamanda web sunucusu gorevini de gorur. Ayni dizinleri iki ayri arayuzle sunabilirsiniz. Gopher kismi sirf web olan kismi gormiyecektir. GN hem basit tarama, hem de yapisal dokumanlari bu yapiya uygun bir sekilde bolumler halinde sunabilir. Ornegin bos satirlari bolucu ayraclar alarak alabilir, her satir ayri bir nesne olabilir.
Gopher'da Yol Sorma: Veronica ve Jughead
Veronica, archie'nin ftp arsivleri icin yaptigini, `veronica' gopher menuleri icin yapar; tum menu listeleri uzerinden anahtar kelime ile sorgulama yapar. Tarama sonunda cikan nesneleri birer secenek olarak sunar; istediginize erisirsiniz. Veri tabani Nebraska'daki veronica makinasindan ftp ile alinabilir. Yaklasik ayda bir guncellenir. Su anda veri tabani 2 Giga byte buyuklukte.
Jughead gopher menuleri incelemek, indekslemek, ve taramak icin kullanilan baska bir programdir. Ikisine de gopher'dan ulasmak mumkundur. Bilkent'te su anda 3 tane jughead calismaktadir: gopherjewels, bilkent arsiv ve diger gopher menuleri. Her biri baska bir port'dan calismaktadir.
Veronica ve Jughead'de tarama tek kelime ile sinirli degildir; AND, OR ve NOT kelimeleri kullanarak taramanin kapsamini degistirebilirsiniz. Ayrica, Key* seklinde kismi kelimelerle de tarama yapabilirsiniz.
Gopher Icinden Archie Taramasi
Gopher icinden archie taramasi yapmak ve tarama sonrasi ortaya cikan menudan secim yaparak istenilen kutukleri almak mumkundur. Bunun servisini go4gw denilen perl'de yazilmis gecit programlariyla yapabilirsiniz.
Gopher Icinden Ftp
Gopher icinden ftp yapmanin bir kac yolu vardir. Ya ftp yapmak istediginiz makina adi menu'de vardir ve siz o menu satirini secerek soz konusu makinaya baglanirsiniz. Bazan arsiv, gopher'in bir parcasi olabilir: Bilkent'de oldugu gibi. Bir diger yol ise, bir go4gw gecit menusunde siz ftp yapmak istediginiz makinanin sembolik adresini girersiniz. Gopher'dan yapilan ftp'lerde henuz kutuklerin buyuklukleri ve tarihlerini goremezsiniz. Minnesota gopherd'si gecit isini kendiliginden gorur. Unix gopher'inda f komutu dogrudan ftp menusunu getirir.
Gopher Icinden Wais Erisimi
Uygun sekilde derlenen gopher servis makinalari, soneki .src olan kutukleri gorunce bir wais client programi olarak calisirlar. Kullanici icin ortaya cikan basit bir sorgulama menusudur. Bir `.src' satiri secilince, menuye bir veya daha fazla anahtar kelime verilir; sonuclar bir gopher secenekler listesi olarak ortaya cikar. Kullanici istedigi nesneleri ilgili satiri secerek alir.
Gopher'da News
Gopher icinden Network News'i okumanin alternatif yollari:
Kutuphane taramasinin klasik yolu ilgili kutuphaneye telnet'le baglanip herkese acik bir hesabi kullanarak tarama yapmaktir. hytelnet bunu daha uygar yapmaya ve kutuphaneler listesini guncellemeye yonelik hypertext'e benzer bir sistemdir. Gopher ve web icinden hytelnet'e baglantilar vardir. Gopher icinde `Libraries' adi altinda bunlarin toplandigini gorebilirsiniz. Isterseniz, Jughead/Veronica ile tarama yapip oradan basliyabilirsiniz. Ayrica, cografi konumuna gore siniflandirma oldugu gibi, `Subject Trees' adi altindaki konu rehberlerinde de o konuyla ilgili kutuphaneleri bulabilirsiniz.
Son zamanlarda yeni beliren bir egilim ise kutuphane kayitlarini Wais ile indeksleyip, bu indeksler uzerinden tarama yapmaktir. + <?> + isaretini kutuphane ile ilgili bir satirda gorurseniz, orada bu tur bir tarama olanagi vardir. Minnesota Universitesi gopher'indan ABD Kongre kutuphanesi ile ilgili menu satiri:
--> 3. Search Library of Congress records from 12-91 to Present <?>
Fakat gelecek Wais benzeri z39.52 uzerine kurulu taramalarda olacak gozukuyor. 1. Melvyl/ <??>+ size Kaliforniya universitesi kutuphanesini taramaniza izin verecektir.