Avrupa Nukleer Arastirma Merkezi CERN'de Yuksek Enerji Fizikcileri icin baslatilan bir proje olan World Wide Web, Gopher, Wais, ftp, Archie, News'un uzerine HyperText'i koymustur; ve simdilerde coklu media'ya da olanak vermektedir. Kisaca WWW yada Web olarak da bilinir.
Ornegin, bazi dokumanlari okumak ve ya dinlemek seceneginiz var; ses kutuklerini ve `mpeg' film nesnelerini eylem halinde algilamaniz mumkun. Bunun icin tabii, yenetekli bir is istasyonu yeterli olmaktadir. Dokumanlar, HyperText Markup Language (HTML) ile isaretlenmis durumdadir; bir dugmeyi secince, onun isaret ettigi dokumana, dunyanin neresinde olursa olsun hemen baglaniyorsunuz. CERN'de bulunan bir dokumani okuyamaya baslayip, oradan Avustralya'ya gecip, oradan Illinois'a gecmek cok kolay olan bir sey. Web server programlari HTTP protokolune gore calisiyorlar.
Uygun bir makina, `client' ve hizli hat bilesiminde ekraniniz bir kitap yada basili dokuman kadar yeteneklidir, ayrica ses ve film yetenekleri caba. Okudugunuz dokumandaki tablolar, sekiller, resimler, hareketli resimler ve sesi algilayabilirsiniz.
Istemci olarak Mosaic ve turevleri (Netscape, ..), arena, tkWWW, viola, chimera, cello, winweb, ve lynx, Albert, www'yi sayabiliriz. Kansas Universitesi tarafindan gelistirilen lynx, Campus Wide Information System (CWIS) amacli gelistirildigi icin vt100 terminallerinde ve ustunde calismaktadir. Gopher'a baglanabildigi gibi, gopher'da Web ajani olarak da calismaktadir.
Web kullanarak ftp, gopher, wais vs'yi kullanabiliyorsunuz. Ornegin, lynx ftp://ftp.x.org sizi X konsorsiyomun arsivine baglar, ve lynx gopher://gopher.loc.gov ise ABD Kongre gopher'ina baglar. lynx . ise icinde bulundugunuz dosyadaki nesneleri incelemenizi saglar. Web-istemci URL seklinde bir komutla her hangi bir URL'e ilke olarak erisebilirsiniz. Bazan bu is icin bir gecit gerekebilir. Lynx'i dogrudan wais erisimi icin derlemek mumkundur.
Unix ortaminda kullanabileceginiz Web sunucusu Cern, NCSA, plexus, einet, gn, wn ve ticari olarak Netsite wardir. Bunlarin en yaygini NCSA sunucudur. tar.gz dosyasini alip, i) /usr/local/etc altinda acip, ii) ortaya cikan dizini `httpd' olarak adlandirip, iii) conf/ altindaki srm.conf, httpd.conf, access.conf dosyalarini srm.conf-dist v.b.'inden kopyalayip, iv) htdocs/ dizinini yaratip icine istediginiz HTML dosyalarini koyduktan sonra `httpd' programini calistirabilirsiniz. Dokumanlar httpd/htdocs dizininde beklenir, ve kullanicilarin kendi `home' dizinlerinde publichtml/ altina koyduklari dokumanlara, http://server-makinasi/sername/ URL'i ile erismek mumkundur. conf/ dizinindeki dosyalari degistirerek web sunucusunun yerini ve davranisini uyarlayabilirsiniz. `httpd' programini calistirirken httpd dizinini nerede oldugunu komut satirinda belirterek, istediginiz yere tasiyabilirsiniz.
NCSA http sunucusu kurulsu ve CGI konularinda web uzerinden yardim almak mumkun: http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/, ve buradaki dokumanlar Bilkent Mirror'lar altinda bulunabilir. Dut-Net kullanicilarinin bu dokumanlari Dut-Net'deki arsivden almalari daha kolay olacaktir. Web konusunda yardim, `WWW Handbook'dan da alinabilir. Bilkent baslangic sayfasinda bu konuda bilgi bulunabilir.
Cern yazilimi ayrica yeniden yonlendirme (`redirect') yetenegine sahiptir. Buna paralel olarak da `proxy' ve `cache' yetenegi vardir. Bu mekanizmalari kullanarak, iki ayri kullanicinin arka arkaya ayni nesneyi tasimasini onleyebilirsiniz ve kullanici bunu farketmez.
Plexus Perl temelli bir programdir, yani derlemek gerekmez. Gecit gerektiren bazi isler icin daha uygundur. Einet yazilimi `binary' olarak belirli platformlar icin bulunabilir.
GN ayni anda gopher ve web sunucusu olarak kullanilabilir. Tarama yetenekleri gucludur. GN ve WN'de sunulan her dokuman ilgili dosyada acikca belirtilir. WN tarama yetenekleri cok gelismis, yeni bir Web sunucu programidir.
Muhtemelen teknik olarak en gelismis sunucu Netsite'dir. NCSA ve Cern sunucularini gelistiren ekibin ticari bir ortamda yaptiklari bir istir. Kritik uygulamalar icin soz konusu olabilir.
CGI (Common Gateway Interface) size web icinden baska uygulama sonuclarini sunmak mumkundur: phonebook, finger, `sensitive map', hytelnet, web istatistik analizleri gibi. Ornegin NT'deki sunucudan excell'i cagirmak gibi.
Dizine geri don.