Türkçe HOWTO(NASIL)

	1. Giriş

	Amerika Birleşik Devletleri dışındaki bütün ülkelerde bilgisayar
kullanicilarinin iki temel sorunu vardır. Birincisi standart olmayan
karakterlerin ekranda görüntülenebilmesi, ikincisi de bilgisayara
standart olmayan bir klavye olduğunun anlatılabilmesi. 

	Türkçe için de aynı sorunlar fazlasıyla var. Fazlası, yıllardır
değişik işletim sistemleri tarafından değişik font standartları
(DOS'çası `code page'ler) kullanıldı. Bütün Türkçe karakterleri içeren
standart, ISO'nun (Internatinal Standards Organization - Uluslararası
Standart Organizasyonu) 8859-9 numaralı standardıdır (bu standart 
ayrıca latin 5 ya da lat5 olarak da bilinir). 

	2. Linux Konsolunda Türkçe

	2.1. Konsol için Türkçe kalvye duzeninin yüklenmesi

	Linux konsolunda (text modunda) standart dışı bir klavye
kullancaksanız, `loadkeys' komutunu kullnmalisiniz. Türkçe klavye
düzenlerini içeren dosyaları ftp ile,

	compclup.ceng.metu.edu.tr/pub/linux/turkce

den alabilirsiniz. Burada `tr.map' ve `trq.map' adlı iki dosya
bulacaksınız. Bunlardan tr.map, normal ABD klavye düzenin yanında `alt'
ve `altgr' tuşları ile c g i s o u tuşlarına basıldığında karşılık gelen
özel Türkçe karakterler görüntülenir. trq.map yaygın olarak kullnılmakta
olan Q-Türkçe kalvye düzenini içerir.

	Linux'ta bir .map dosyasıyla klavyenizin düzenini belirlemek
için `loadkeys' komutu kullanılır. `loadkeys' sisteminizde 
yoksa, ileride anlatılacak birçok komutu da içeren slackware dağıtımının
`keytbls' paketini sisteminize yüklemelisiniz. Bu paket orjinallerini
farklı ftp arşivlerinden bulabileceğiniz, birkaç paketten oluşur.
Bu paket sisteminizde yüklü değilse, yüklemenin kısa yolu bir ftp
arşivinden bu paketi alıp tar-gzip kullanarak sisteminize yüklemek
olacaktır. Bu paketi yukarıda verilen ODTÜ Bilgisayar Topluluğu
arşivinden ya da herhangi bir slackware arşivinden alabilirsiniz.
`loadkeys' ve Türkçe .map dosyalarınız varsa,

	loadkeys tr.map
	loadkeys trq.map

komutlarından birini kullanarak istediğiniz klavye düzenini
yükleyebilirsiniz.

	2.2 Ekranda Türkçe görüntüleme
	
	Ekranınızda Türkçe karakter setinin tamamını görüntüleyebilmek
için öncelikle bunları içeren bir font (latin 5) yüklemelisiniz.
Linux'ta farklı herhangi bir font yüklemek için `setfont' komutu
kullanılır. Türkçe fontları, ODTÜ Bilgisayar Topluluğu arşivinden
alabilirsiniz, ya da `keytbls' paketindeki `iso09' ön adlı herhangi bir
fontu kullanabilirsiniz. Örneğin;

	setfont tr8x16.map

komutu bir Türkçe font yükleyecektir.

	Türkçe bir font yüklemeniz, ekranda özel Türkçe karakterleri
görebilmeniz için yeterli değil. Son olarak,

	echo -e "\033(K"

sihirli komutunu vermeniz gerekiyor. Bu komut terminalinizin ASCII
dışında bir karakter setini gorüntülemesini sağlar. Bu nedenle Türkçe
yazacağınız her sanal konsolda (Virtual Console) tekrarlanması gerekir.
Bu komutun ardından, editörlerde rahatlıkla Türkçe yazabilirsiniz. 
Bazı cok kullanılan programlarda (bash, tcsh, less gibi) Türkçe 
yazabilmek ya da görebilmek için ek birkaç işlem daha yapmanız gerekir.

	2.3 Bazı programlarda Türkçe kullanılması

	2.3.1 bash ve tcsh

	bash'ta Türkçe yazabilmek için aşağıdaki üç komutu ~/.inputrc
dosyanıza eklemeniz gerekir.

	set meta-flag on
	set output-meta on
	set convert-meta off

tcsh için aşağıdaki iki komutu çalıştırmalı, ya da ~/.tcshrc dosyanıza
eklemelisiniz.

	setenv LC_CTYPE ISO-8859-9
	stty pass8

	2.3.2 less

	less'in Türkçe karakterleri göstermesi için ya aşağıdaki gibi
LESSCHARSET değişkenini latin5 (kullandığınız less latin5'i tanımıyorsa 
latin1 yapmanızın da hiçbir farkı olmayacaktır) yapmalısınız, ya da `-r'
seçenği ile birlikte kullanmalısınız.

	LESSCHARSET=latin1
	set LESSCHARSET latin1

Yukarıdaki satırlardan ilki sh, ksh ve bash için, ikincisi csh ve tcsh
için less kullanırken Türkçe karakterleri görmenizi sağlar.

	2.4 Özet

	Sisteminizde Türkçe kullalnabilmek için, aşağıdaki komutları
calıştırmalısınız. Bu komutların her sistem her açıldığında çalışmasını
istiyorsanız rc.local dosyasına ekleyebilirsiniz.

	setfont tr8x16.fnt
	loadkeys tr.map
	echo -e "\033(K"

Bütün sanal konsollarınızda Türkçe kullanabilmek için, rc.local
dosyasına her konsol için,

	echo -e "\033(K" >/dev/tty1 
				  ^-->Sanal konsol numarası

satırını ekleyin.