Linux XFree86-NASIL Murat Arslan arslanm@rorqual.cc.metu.edu.tr surum 1.0, 28 Kasim 1996 Bu dokuman; Linux isletim sistemi X Window Sistem surum XFree86 3.2 'nin nasil elde edilecegini, kurulumunu ve tasarimini anlatmaktadir. 1. Giris Ilk olarak MIT'de (Massatchutses Institue of Technology/ABD) UNIX isletim sistemleri icin yazilip gelistirilen X Window Sistemi guclu bir grafik duzenlemecisine sahiptir.Yaklasik dunya uzerindeki her UNIX calisma istasyonu X Window Sisteminin cesitli varyasyonlarini kullanmaktadir. MIT X Window Sistem surum 11, dagitim 6'nin (X11R6), 80386/80486/Pentium UNIX isletim sistemleri icin ucretsiz dagitilabilen bir port(?), David Wexelblat 'in onderligindeki bir grup programci tarafindan gelistirilmistir. XFree86 adi verilen bu dagitim, Linux dahil olmak uzere System V/386, 386BSD, ve diger x86 kullanan tum UNIX isletim sistemlerinde kullanilabilir. Ayrica gerekli olan tum programlarini, destekleyici dosyalari, kutuphaneleri ve yardimci programlari da bunyesinde bulundurur. XFree86 hakkinda detayli bilgi XFree86'nin web site'i 'dan elde edilebilir. 2. Sistem Gereksinimleri Kasim 1996'da dagitilmaya baslanan XFree86 surum 3.2'de asagidaki ekran karti chipset(?)'leri desteklenmektedir.Ekran kartinizla verilen cok PC ureticileri ekran kartlarinin genelde is goren "standart SVGA kart" oldugunu soylerler, ancak Linux ve XFree86'nin tum ekran karti chipset'lerini desteklemedigini unutmayin. Ekran kartinizin chipsetini ogrenmek icin XFree86 dagitimiyla beraber gelen SuperProbe programini kullanabilirsiniz. Desteklenen standart SVGA chipsetleri asagida gosterilmistir: · Tseng ET3000, ET4000AX, ET4000/W32, ET6000 · Western Digital/Paradise PVGA1 · Western Digital WD90C00, WD90C10, WD90C11, WD90C24, WD90C30, WD90C31, WD90C33 · Genoa GVGA · Trident TVGA8800CS, TVGA8900B, TVGA8900C, TVGA8900CL, TVGA9000, TVGA9000i, TVGA9100B, TVGA9200CX, TVGA9320, TVGA9400CX, TVGA9420, TGUI9420DGi, TGUI9430DGi, TGUI9440AGi, TGUI9660XGi, TGUI9680 · ATI 18800, 18800-1, 28800-2, 28800-4, 28800-5, 28800-6, 68800-3, 68800-6, 68800AX, 68800LX, 88800GX-C, 88800GX-D, 88800GX-E, 88800GX-F, 88800CX, 264CT, 264ET, 264VT, 264VT2, 264GT · NCR 77C22, 77C22E, 77C22E+ · Cirrus Logic CLGD5420, CLGD5422, CLGD5424, CLGD5426, CLGD5428, CLGD5429, CLGD5430, CLGD5434, CLGD5436, CLGD5440, CLGD5446, CLGD5462, CLGD5464, CLGD6205, CLGD6215, CLGD6225, CLGD6235, CLGD6410, CLGD6412, CLGD6420, CLGD6440 · OAK OTI067, OTI077, OTI087 · Avance Logic ALG2101, ALG2228, ALG2301, ALG2302, ALG2308, ALG2401 · Chips & Technologies 65520, 65530, 65540, 65545, 65520, 65530, 65540, 65545, 65546, 65548, 65550, 65554 · MX MX68000, MX680010 · Video 7/Headland Technologies HT216-32 · SiS 86C201, 86C202, 86C205 · ARK Logic ARK1000PV, ARK1000VL, ARK2000PV, ARK2000MT · RealTek RTG3106 · Alliance AP6422 · Matrox MGA2064W · NVidia/SGS Thomson NV1, STG2000 Desteklenen hizlandirilmis (accelerated?) ozellige sahip SVGA chipsetleri asagidadir: · 8514/A (and true clones) · ATI Mach8, Mach32, Mach64 · Cirrus CLGD5420, CLGD5422, CLGD5424, CLGD5426, CLGD5428, CLGD5429, CLGD5430, CLGD5434, CLGD5436, CLGD5440, CGLD5446, CLGD5462, CLGD5464. · S3 86C911, 86C924, 86C801, 86C805, 86C805i, 86C928, 86C864, 86C964, 86C732, 86C764, 86C765, 86C868, 86C968, 86C325, 86C988 · Western Digital WD90C31, WD90C33, WD90C24A · Weitek P9000 · IIT AGX-014, AGX-015, AGX-016 · IBM XGA-2 · Tseng ET4000/W32, ET4000/W32i, ET4000/W32p, ET6000 · Ark Logic ARK1000PV, ARK1000VL, ARK2000PV, ARK2000MT · MGA2064W Bu chipsetleri kullanan ekran kartlari PCI ve VLB de dahil olmak uzere butun bus(?) tiplerince desteklenmektedir. Avance Logic, MX ve Video 7 chipsetleri haricinde yukaridaki chipset'lerin tamami 256 renk ve monochrome kiplerini destekler. Avance-Logic, MX, ve Video 7 chipsetleri ise sadece 256 renk kipini desteklemektedir. Uzerinde Linux isletim sistemi ve XFree86 bulunan bir makina en az 486 islemciye ve 8 MB hafizaya ve yukaridaki chipsetlerinden birini kullanan bir ekran kartina ihtiyac duyar. Ideal bir performans icin hizlandirilmis kart olan S3-chipset karti kullanilabilir. Bir karsilastirma yapmak gerekirse; 486DX2/66, 20 MB hafizaya, VLB ve S3-864 chipset ekran kartiyla, ve 2 MB DRAM'le donatilmis bir makinada X programlari, Sun Sparc IPX calisma istasyonlarindaki gibi calisabilir. Yukaridaki ozelliklere sahip (+XFree86 surum 3.1) bir makinanin Sun Sparc IPX calisma istasyonlarindan yaklasik 7 kat daha hizli calistigi gorulmustur. Genel olarak sunu belirtmek gerekir ki, uzerinde Linux isletim sistemi ve XFree86 sunucu olan, hizlandirilmis SVGA ekran kartina sahip bir makinanin size saglayabilecegi performans, tescilli UNIX calisma istasyonlarindan kat kat fazladir. Makinanizin ihtiyaci olan fiziksel hafiza en az 4 MB, sanal hafiza ise 16 RAM ( 8 fiziksel , 8 swap(?) ) olmalidir. Unutmayin ki makinaniz ne kadar cok fiziksel hafizaya sahipse, o kadar az swap yapacak, sabit diske anlik yazma ve okuma islemleri azalacaktir. Sabit diskin hafizadan daha yavas calistigini hatirlarsak, 8 MB fiziksel hafizaya sahip olmak 8 MB sanal hafizaya sahip olmaktan cok cok iyidir. XFree86 icin uygun fiziksel hafiza 8 MB'dir. 3. XFree86 Kurulumu Eger Linux dagitiminin icinden XFree86'yi elde ettiyseniz lutfen bu bolumu geciniz. XFree86'yi elde edebileceginiz yerlerden biri XFree86'nin kendi ftp makinasidir. Su andaki surum 3.2'dir. Yeni bir surum ciktiginda onu da bu adresde bulabilirsiniz. Asagida XFree86 surum 3.2'de bulunan dosyalar yazilidir. Asagidaki sunuculardan biri gereklidir; X328514.tgz 8514-tabanli board(?)'lar icin sunucu. X32AGX.tgz AGX-tabanli board'lar icin sunucu. X32I128.tgz Number Nine Imagine 128 icin sunucu. X32Mach32.tgz Mach32-tabanli board'lar icin sunucu. X32Mach64.tgz Mach64-tabanli board'lar icin sunucu. X32Mach8.tgz Mach8-tabanli board'lar icin sunucu. X32Mono.tgz Monochrome ekran kipi icin sunucu. X32P9K.tgz P9000-tabanli board'lar icin sunucu. X32S3.tgz S3-tabanli board'lar icin sunucu. X32S3V.tgz S3 ViRGE ve ViRGE/VX icin sunucu. X32SVGA.tgz Super VGA-tabanli board'lar icin sunucu. X32W32.tgz ET4000/W32-tabanli board'lar icin sunucu. Eger hangisi oldugu hakkinda supheleriniz varsa VGA16 sunucusu X32VGA16.tgz'yi seciniz. Asagidaki dosyalarin tamami gereklidir: · preinst.sh Kurulum oncesi shell (=3Dkabuk?) scripti(?) · postinst.sh Post-kurulum shell scripti · X32bin.tgz X11R6 calistirilabilenlerinin (=3Dbinaries?) geri kalani · X32cfg.tgz Xdm, xinit ve fs icin konfigurasyon dosyalari. · X32doc.tgz Dokumanlar ve yardim sayfalari. · X32fnts.tgz 75dpi, degisik ve PEX yazi tipleri · X32lib.tgz Paylasilmis X kutuphaneleri ve destek dosyalari. · X32set.tgz XF86Kurulum programi. · X32VG16.tgz VGA/EGA-tabanli board'lar icin sunucu. Asagidakiler istege baglidir: · X32f100.tgz 100dpi yaz tipleri. · X32fcyr.tgz Cyrillic yazi tipi. · X32fnon.tgz Diger yazi tipleri (Cince, Japonca, Korece, vb). · X32fscl.tgz Scalable yazi tipleri (Speedo ve Type1). · X32fsrv.tgz Yazi tipi sunucusu ve konfigurasyon dosyalari. · X32prog.tgz X header, konfigurasyon dosyalari ve kutuphaneler. · X32lkit.tgz · X32lk98.tgz PC98 X sunucu LinkKit · X32nest.tgz Nested X sunucu · X32vfb.tgz Sanal framebuffer(?) X sunucu · X32ps.tgz Dokumanlarin PostScript surumu. · X32html.tgz Dokumanlarin HTML surumu. Eger dosyalarinizi hazirladiysaniz, /usr/X11R6 ismindeki dizini olusturun (root olarak) ve cektiginiz dosyalari bu dizinin icinde, gzip -dc X32bin.tgz | tar xfB - komutuyla aciniz.PATH tanimlamaniz icerisinde /usr/X11R6/bin dizinin var oldugundan emin olunuz. Sistem acilis dosyanizi yeniden sekillendirerek bunu yapabilirsiniz. Ayrica /usr/X11R6/lib/ dizinin ld.so, runtime linker(?), tarafindan yerlestirilebileceginden emin olunuz. Bunun icin /etc/ld.so.conf dosyasinin icine /usr/X11R6/lib satirini ekleyiniz, ve kok olarak /sbin/ldconfig programini calistiriniz. 4. XFree86 Konfigurasyonu 4.1 Normal Konfigurasyon XFree86'nin ayarlanmasini yapmak icin tek yapmaniz gereken XF86Setup programini calistirmak olacaktir. Bu program PC'nizin EGA/VGA oldugunu varsayarak SVGA16 sunucusunu kullanir ve 648x480 kipinde bir X penceresi acar.Ardindan interaktif bir sekilde size bes farkli konfigurasyon paneli sunar: fare, klavye, ekran karti, ekran, ve diger. XF86Setup programi tarafindan sizde oldugu varsayilan klavye cesidi "Generic 101-Key PC". Eger sizde "Generic 102-Key PC (intl)' var ise, ve varsayilan klavyeyi secerseniz, klavyenizin sag tarafi, diger bir degisle numerik yon tuslari calismayabilir. Ekraninizin tipinden emin degilseniz, siralananlari sirayla deneyerek size uygun olan birini seciniz. 4.2 Acil Yardim (=TroubleShooting ?) X sunucusunu calistirdiginizda eger bir sey dogru gitmeyip sunucunuz calismadiysa problem buyuk ihtimalle konfigurasyon dosyanizdan dolayidir. Monitor zaman (=3Dtiming) ayarlari OFF, ya da ekran karti dot clocks (?) yanlis ayarlanmis olabilir. Kucuk sorunlar xvidtune ile halledilebilir. Eger goruntu sIk sIk kayiyor, ya da koseler garip (=3Dfuzzy??) duruyorsa, monitor zamanlama ayarlari ya da ekran karti dot clocks (?) yanlis ayarlanmis demektir. Ayrica dogru ekran karti chipset'ini sectiginizden, dogru X sunucusunu kullandiginizdan ve /usr/X11R6/bin/X dosyasinin dogru sunucuya sembolik linkli oldugundan emin olunuz. Sayet herseye ragmen tekrar calismiyorsa X sunucunuz, X > /tmp/x.out 2>&1 komutuyla sorunun ne oldugunu anlayabilirsiniz. X sunucunuzu kapattiktan sonra (control-alt-backspace kombinasyonu ile) /tmp/x.out dosyasini inceleyebilirsiniz. X sunucu butun raporlari ve hata mesajlarini bu dosyanin icine aticaktir. Diyelimki ekran kartinizin dot clock (?) ayarlari ekraninizin destekledigi kiple uyumlu degilse /tmp/x.out dosyanin icine bu yazacaktir. Ctrl - Alt - "-", ve Ctrl - Alt - "+" ile /etc/XF86Config dosyasinin icindeki Screen bolumundeki Mode kiplerinden birini secebilirsiniz. Eger yuksek rezulasyon duzgun calismadiysa/gozukmediyse, diger rezulasyona bu kombinasyonu kullanarak gecebilirsiniz. 5. XFree86'nin Calistirilmasi Butun konfigurasyonlari hazirladiktan ve /usr/X11R6/bin dizininin PATH tanimlamasinda yer aldigindan emin olduktan sonra X sunucunuzu calistirabilirsiniz. Komut: startx Bu komut X sunucusunu calistiricak, ve kendi HOME dizininizdeki .xinitrc= dosyasinin icindeki programlari isleme koyacaktir. Eger dizininizde boyle bir dosya yoksa kendi sistem xinitrc dosyasini isleme koyar. Bu dosya /usr/X11R6/lib/X11/xinit/xinitrc 'dir. cp /usr/X11R6/lib/X11/xinit/xinitrc ~/.xinitrc komutuyla da sistem xinitrc dosyasini kendi HOME dizininize kopyalar, ve degisikleri bu dosya uzerinde yapabilirsiniz. Standart bir .xinitrc dosyasi: #!/bin/sh xterm -fn 7x13bold -geometry 80x32+10+50 & xterm -fn 9x15bold -geometry 80x34+30-10 & oclock -geometry 70x70-7+7 & xsetroot -solid midnightblue & exec twm Bu script (?) iki adet xterm istemci, bir adet oclock (=3D xsaat? :) calistiracak ve arkafon rengini midnightblue yapacaktir. Sonra da pencere yoneticisi "twm" isleme girecektir. Dikkat edilmesi gerek bir nokta twm 'in "exec twm" komut satiriyla girilmesidir. Bu xinit isleminin (=3D process ?) twm islemiyle yer degistirilmesi icindir. Twm calismaya basladigi an xinit kendi islemini bitirir. Farenizin sol tusunu klikleyerek PopUp Menulere ulasabilir ve "Exit Twm" bolumunu secerek X Windows'dan cikabilirsiniz. Yada Ctrl-Alt-Backspace tus kombinasyonunu kullanabilirsiniz. Yukaridaki .xinitrc konfigurasyonu basitce anlatilmistir. Daha detayli bilgi XFree86'nin web sunucusundan alinabilir. Ya da yardim sayfalarina ulasabilirsiniz, "xterm, oclock, twm, vb". ornek: man xterm 5.1 Kullanim, Kopyalama Bu dokuman Eric S. Raymond tarafindan 1996 yilinda yazilmistir. Yayin hakki saklidir. Asagidaki sartlar saglandigi taktirde bu dokuman yeniden sekillendirilebilir, ucretsiz dagitilabilir, · Bu notu yeni dokumandan cikarmayin. · Surum tarihini, ve numarasini yeni dokumandan cikarmayin. · Su anki WWW surumune olan dokuman yonlendirmesini cikarmayin. 5.2 Yazar Bu dokumanin yazari Matt Welsh'dir. Turkcesi: Murat Arslan